Met het nieuwe Strafwetboek dat vanaf 8 april 2026 in werking treedt, worden klassieke medische fouten niet langer automatisch strafrechtelijk vervolgd. Alleen wanneer sprake is van een zware fout, met name een ernstig gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid, kan nog een strafrechtelijke procedure volgen. Dat betekent dat veel lopende strafzaken zullen vervallen. “Artsen zullen niet langer de meest gecriminaliseerde beroepsgroep van het land zijn,” zegt advocaat Raf Van Goethem (Dewallens & Partners). 

De wijziging vloeit voort uit artikel 7 van Boek I van het nieuwe Strafwetboek, ingevoerd bij de wet van 29 februari 2024 en gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad op 8 april 2024. Dat artikel bepaalt onder welke voorwaarden iemand strafrechtelijk aansprakelijk kan zijn. Naast het materiële feit moet ook een voldoende mate van schuld aanwezig zijn. “Als je een misdrijf hebt, heb je altijd een materieel bestanddeel en een moreel bestanddeel,” legt Van Goethem uit. “Dat morele bestanddeel is in het nieuwe Strafwetboek opnieuw omschreven.”

Voor onopzettelijke misdrijven, en daaronder vallen volgens Van Goethem het merendeel van de medische aansprakelijkheidsdossiers, wordt het schuldvereiste grondig aangepast. Onder het huidige Strafwetboek van 8 juni 1867 volstaat de lichtste fout om strafrechtelijk aansprakelijk te zijn voor onopzettelijke slagen en verwondingen of onopzettelijke doding. Zelfs een gewone nalatigheid kan aanleiding geven tot een correctionele veroordeling.

Acht op de tien claims
“Vandaag volstaat nog steeds de lichtste fout om strafrechtelijk aansprakelijk te zijn,” zegt Van Goethem. “Dat betekent dat zelfs een beperkte fout kan leiden tot een correctionele veroordeling.” Het nieuwe artikel 7 voert een duidelijke drempel in. Voor onopzettelijke misdrijven is voortaan een zware fout vereist, omschreven als een ernstig gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid. Zonder dat verzwaarde schuldvereiste is strafrechtelijke vervolging niet mogelijk.

Volgens Van Goethem gaat het om een groot deel van de dossiers. “Ik schat dat het gaat om acht op de tien claims die niet meer voor de strafrechter zullen komen.” Waar vroeger de lichtste fout volstond, moet nu worden aangetoond dat het gedrag van de arts een ernstig gebrek aan voorzichtigheid vertoont. Het merendeel van de strafrechtelijke klachten zal daardoor wegvallen.

Burgerlijke aansprakelijkheid blijft
De hervorming betekent niet dat artsen buiten schot blijven. Een lichte fout kan nog steeds leiden tot een veroordeling tot schadevergoeding voor de burgerlijke rechtbank. Wat verdwijnt, is de automatische strafrechtelijke component wanneer geen zware fout kan worden aangetoond.

“De gewone lichte nalatigheid valt strafrechtelijk weg, maar blijft burgerlijk bestaan,” zegt Van Goethem. “Bij de burgerlijke rechtbank komt de lichtste fout nog altijd in aanmerking voor schadevergoeding.” Het onderscheid tussen bestraffing en vergoeding wordt daardoor scherper getrokken.

Dat het strafrecht vandaag zo vaak wordt ingeschakeld, heeft volgens hem ook te maken met de procedure. Een klacht met burgerlijke partijstelling verplicht een onderzoeksrechter om een onderzoek te openen. “Je dient de klacht in en er moet een onderzoek komen. Je hoeft niet zelf alles te bewijzen.” Bovendien wordt bij een onverwacht overlijden vaak automatisch een strafonderzoek opgestart zodra de doodsoorzaak niet onmiddellijk als natuurlijk kan worden vastgesteld.

Alleen nog bij ernstige onachtzaamheid
Strafrechtelijke vervolging blijft mogelijk wanneer het gedrag van de arts getuigt van ernstige onachtzaamheid. Wat precies als zware fout moet worden beschouwd, zal verder worden ingevuld door de rechtspraak. Van Goethem geeft zelf enkele duidelijke voorbeelden. “Van wacht zijn en niet opdagen kan een zware fout zijn. Een ingreep uitvoeren die totaal niet geïndiceerd is. Of zware ingrepen die volgens de kwaliteitswet in het ziekenhuis moeten gebeuren, toch uitvoeren in een privépraktijk.”

Daartegenover staan de klassieke medische betwistingen die niet noodzakelijk een ernstig gebrek aan voorzichtigheid uitmaken. “Een gemiste diagnose is meestal een lichte fout. De arts heeft zijn best gedaan, maar is tot een verkeerde diagnose gekomen.” Dat kan burgerrechtelijk tot aansprakelijkheid leiden, maar zal niet automatisch nog strafrechtelijk worden gekwalificeerd.

De impact van een strafprocedure is volgens Van Goethem aanzienlijk. “Een strafrechtelijke procedure gaat over jou als arts persoonlijk. De verzekeraar komt daar niet in tussen. Dat weegt psychologisch zeer zwaar.” Precies daarom noemt hij de hervorming een belangrijke correctie.

De lat zal hoger liggen
De nieuwe regeling treedt in werking op 8 april 2026 en zal door het principe van de gunstigste strafwet ook worden toegepast op zaken die nog niet definitief zijn afgehandeld. “Dat betekent dat veel lopende strafzaken zullen vervallen. De lat zal een stuk hoger liggen,” zegt Van Goethem.

Bijna 160 jaar na het Strafwetboek van 1867 wordt het Belgische strafrecht daarmee grondig gemoderniseerd. Met de publicatie van de wet van 29 februari 2024 in het Belgisch Staatsblad van 8 april 2024 is die hervorming formeel verankerd.

> Klik hier voor de Wet van 29 februari 2024 houdende invoering van het Strafwetboek, Belgisch Staatsblad, 8 april 2024