Na vermoedens van fraude met AI ligt het toelatingsexamen dus eens te meer onder vuur. De  discussie gaat verder dan het ongeoorloofde gebruik van ChatGPT: ook de zin en vorm van de proef zelf worden in vraag gesteld. In die mate dat de voorzitter van de examencommissie, Prof. Jan Eggermont (KU Leuven) ‘met onmiddellijke ingang’ een stap opzijzet in de hoop dat zijn beslissing kan helpen om wat meer rust te brengen.

Er zijn intussen immers al verscheidene juridische procedures opgestart en minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) laat de mogelijke fraude onderzoeken. Het zal wel nog even duren voor de resultaten daarvan bekend zijn.

Niettemin woedt de discussie over het nut van de toelatingsproef volop. In onze vorige editie kon u al lezen hoe Kartelvoorzitter Thomas Gevaert voor een afschaffing pleit. Professor Dirk Devroey (huisartsengeneeskunde, VUB en lid van de Hoge Raad van Artsen-specialisten en Huisartsen) spaart zijn kritiek evenmin. Hij sluit zich bij de afschaffing aan. Volgens hem creëert het huidige examen niet alleen ongelijkheid – dure bijlessen kunnen tot tienduizenden euro’s oplopen – maar selecteert het ook op irrelevante criteria. Wiskunde en fysica kunnen nuttig zijn, maar zeggen weinig over empathie of communicatieve vaardigheden, cruciaal in de praktijk.

Bovendien nijpt het artsentekort. Terwijl Vlaamse studenten door een strenge numerus fixus en toelatingsproef uit de boot vallen, stromen buitenlandse artsen zonder zulke hindernissen wél binnen. Dat wringt, stelt Devroey. 

Eén groot pluspunt ziet hij wel: het examen als uitstekende waardemeter om na te gaan of iemand die studies geneeskunde kan afmaken of niet. Van alle jongeren die aan hun eerste jaar geneeskunde beginnen, studeert zes jaar 95% af en dat is schitterend. Maar het weegt toch niet op tegen de nadelen.

Prof. Devroey beperkt zich niet tot kritiek op het huidige systeem. Zijn alternatief: laat universiteiten zelf bepalen hoeveel studenten ze aankunnen op basis van hun capaciteit, en gebruik de resultaten van het middelbaar onderwijs als selectie-instrument. Dat is eerlijker én beter afgestemd op de realiteit. Overigens werkt hij aan de VUB al veel langer met fraudewerende software bij (her)examens. Een camera scant daarbij oogbewegingen van studenten om te checken of ze  niet te vaak naar links of rechts keken, wat kon wijzen op een tweede - niet toegelaten - computerscherm buiten beeld.

Beenharde kritiek

Huisarts en ouder van een deelnemende student, Tom Teulingkx, is beenhard in zijn kritiek in een lezersbrief die in de algemene pers verscheen. “Elk jaar proberen meer en meer studenten, sommigen al voor de derde keer, de gouden poort naar het artsenwalhalla te passeren. Het peloton wordt alsmaar groter, velen zijn geroepen, te weinigen uitverkoren.”

Zijn zoon slaagde nipt, maar behaalde later grootste onderscheiding, wat de gebrekkige selectieprocedure blootlegt, vindt hij. Hij hekelt de decentralisatie naar scholen, de gebrekkige controle, en het gebruik van laptops die fraude vergemakkelijken. “Een gouden regel is dat je de omstandigheden voor iedereen gelijk moet houden. Wat is er mis met een gevuld Heizelpaleis en de examinanten pen en papier te laten bovenhalen?”

De organisatie is volgens hem amateuristisch en oneerlijk, en ondermijnt de waarden van het artsenberoep. “Ons beroep, dat op empathie en eerlijkheid is gefundeerd, wordt belachelijk gemaakt door een inhoudelijk, vormelijk en praktisch gedrocht, dat initieel met goede bedoelingen is gestart, maar volledig zijn doel mist.”

De examencommissie draagt volgens hem de verantwoordelijkheid, niet de studenten. Dus het huidige systeem: “Op de schop ermee. Laat het eerste jaar geneeskunde maar weer het kaf van het koren scheiden, de echte motivatie van de 'we zullen eens proberen'-mentaliteit, zonder computers, zonder ChatGPT. En als dat niet kan, dan maar de loterij.”

“Gebrek aan nuance”

En wat denken ervaringsdeskundigen ervan? Studenten zoals Laurein Gyselinck – zelf dit jaar geslaagd én gunstig gerangschikt - wijst er in een lezersbrief op  dat de slaagpercentages stijgen door bewuste beleidskeuzes en betere voorbereiding, niet noodzakelijk door fraude. Fraude moet streng worden bestraft, maar het hele examen ongeldig verklaren zou oneerlijk zijn tegenover duizenden eerlijke kandidaten, meent hij. Fraude is overigens van alle tijden: “Vroeger waren er spiekbriefjes, nadien gsm’s of smartphones, nu dus AI. Alleen het middel veranderde door de tijd heen.”

“Het hele examen ongeldig laten verklaren en duizenden studenten het opnieuw te laten afleggen? Dat is niet alleen oneerlijk, dat is ronduit absurd. Ik heb, samen met velen, maandenlang gewerkt voor mijn plaats. Dat recht kun je niet zomaar afnemen omdat er vermoedens circuleren. Zo'n beslissing is bovendien juridisch onhoudbaar.”

Kortom: het examen werd een symbooldossier. Het balanceert tussen kwaliteit, eerlijkheid en capaciteit, maar de vraag blijft: is dit nog de juiste manier om de artsen van morgen te selecteren?

“Eerlijkere selectie”

De discussie rond het toelatingsexamen toont hoezeer de huidige aanpak piept en kraakt. Wat ooit diende om een overschot aan artsen te vermijden, houdt vandaag een noodzakelijke instroom tegen. Het resultaat: langere wachtlijsten, patiëntenstops en frustratie bij jonge talenten.

Een streng selectie-instrument blijft nodig, maar niet in zijn huidige vorm blijkbaar. Een lezer-arts vraagt zich alvast af waarom we het juridische mijnenveld dat nu ontstond, niet vermijden door iedereen die geslaagd is, aan eerste kan te laten beginnen en te her-evalueren na 1 jaar. Zo koop je tijd voor mogelijke verbeteringen.

Intussen kan voormalige voorzitter van de examencommissie, Prof. Jan Eggermont, ook op veel begrip rekenen vanuit een deel van de pers. Deze ‘evenwichtskunstenaar’ die het aartsmoeilijke voorzitterschap gedurende tien jaar vervulde en blootstond aan druk vanuit allerlei hoeken, wordt geslachtofferd zonder kennis van het brede plaatje, heet het. “Bedenk ook wie in de toekomst nog deze verantwoordelijkheid zal opnemen in het besef dat je geen ruggensteun krijgt als die broodnodig is.”

Intussen verliep het ingangsexamen langs Franstalige kant – nog steeds klassiek gecentraliseerd georganiseerd met pen en papier – rimpelloos. Die formule is nochtans  evenmin vrij van kritiek en nadelen.

> Ingangsexamen geneeskunde: Jan Eggermont trekt zich terug als voorzitter examencommissie

> Thomas Gevaert pleit voor afschaffing ingangsexamen