In de tandheelkunde geldt al sinds 2013 het systeem van P-waarden. Wat begon als instrument tegen overconsumptie, is volgens de Vlaamse Beroepsvereniging van Tandartsen (VBT) uitgegroeid tot een star besparingsmechanisme dat de toegang tot zorg beperkt. Voorzitter Frank Herrebout waarschuwt dat dit model, zonder aanpassing, als blauwdruk kan dienen voor artsen. 

Tandartsen zijn erg ontevreden over het P-waardensysteem, waarbij hun prestaties aan P-waarden worden gekoppeld en overschrijdingen leiden tot terugvorderingen en boetes. De gevolgen zijn niet min: tandartsen spreken over wachttijden, opgelegde pauzes en terugbetalingen van duizenden euro’s. 

Ook artsen volgen de ontwikkelingen met bezorgdheid. Prof. Stan Politis (VBS) verwacht geen exacte kopie van het P-systeem, maar ziet wel dezelfde logica terugkomen via barometers en indicatoren. “De overheid en het RIZIV kunnen in de geneeskunde geen P-waarden invoeren zonder hulp van artsen en dat gaat dus niet meteen gebeuren,” zegt hij, “maar het patroon is herkenbaar.”

Strikte plafonds per maand, kwartaal en jaar

Hoe werkt het systeem bij de tandartsen? Elke tandheelkundige prestatie krijgt een P-waarde, met plafonds per maand (5.000 P), kwartaal (13.000 P) en jaar (46.000 P). Door de cumulatieve werking ligt de werkbare bovengrens op ongeveer 3.800 P per maand. Wie daarboven gaat, moet de volledige waarde van de overschrijdende prestaties terugbetalen. Bijkomende boetes lopen op van 25% tot 100%.

Een tandarts getuigde onlangs online: “Ik mag 5.000 P per maand doen, maar slechts 46.000 op jaarbasis. In november moet ik stoppen met werken, want ik zit aan mijn grens.” Een eenvoudige controle bij een kind met RX-scan kan al 16 P bedragen. “Ik kan er maximum tien per dag doen, hopend dat er geen gaatjes te vullen zijn.” 

Volgens Frank Herrebout (VBT) dateert het systeem uit een tijd waarin andere zorgvolumes en terugbetalingsregels golden. “Vandaag tellen handelingen mee die dat vroeger niet deden, zoals extracties bij ouderen of jaarlijkse mondonderzoeken. Maar de plafonds bleven identiek.”

Herrebout bevestigt dat de VBT sinds 2023 structurele aanpassingen vraagt, met name voor tandartsen die werken met intensieve zorgtrajecten of kwetsbare doelgroepen zoals kinderen onder narcose. Pogingen tot bijsturing werden telkens zonder motivering afgewezen.

Blauwdruk voor artsen?

Tandartsen die de limiet overschrijden, krijgen pas maanden later een brief van de Dienst Geneeskundige Evaluatie en Controle (DGEC). Wie bezwaar indient, ziet de procedure makkelijk twee jaar aanslepen. In alle bekende gevallen kregen tandartsen ongelijk. “Sommige collega’s worden elk jaar geviseerd, gewoon omdat ze structureel complexe zorg leveren,” zegt Herrebout.

Hij wijst op een belangrijke verschuiving: “In een vroege versie van de kaderwet werd het P-waardensysteem genoemd als model voor andere zorgberoepen. Het werd ook op die manier aan de artsen en tandartsen voorgesteld tijdens een infosessie op het kabinet van Vandenbroucke. Het werd later geschrapt, maar de gedachte blijft hangen,” zegt Herrebout.

Maximumduur voor consultatie?

Wat tandartsen al jaren meemaken, lijkt voor huisartsen nu langzaam vorm te krijgen via een ander spoor: digitale monitoring en tijdsregistratie. Dr. Marianne Bertels, huisarts in Diepenbeek, verwoordde het op 7 juli in Terzake als volgt: “Onze medische software bevat sinds kort een nieuwe vereiste. Wanneer ik een maagbeschermer voorschrijf, moet ik nu verplicht aangeven waarom ik dat doe. Maar we weten tot op vandaag niet waarom dat nodig is. Het voelt niet als ondersteuning, maar als controle.” 

Ze uitte ook bezorgdheid over de manier waarop consultaties worden gevolgd: “Alles wat wij doen wordt gelogd. Onze software registreert tijd, keuzes, verloop. Er zit als het ware een tijdklok op onze praktijkvoering. Vandaag wordt dat niet gebruikt, maar dat kan veranderen. Op een gegeven moment kan men bepalen hoe lang een consultatie mag duren, of hoeveel we er per dag mogen doen.” 

Toegang tot medische dossiers

Stan Politis (VBS) uitte zijn kritiek recent ook in Medi-Sfeer (18 juni), naar aanleiding van een nota van de Algemene Raad van het RIZIV over een toekomstig handhavingskader. “Er is sprake van audits, inspecties, individuele controles en zelfs toegang tot medische dossiers. Dat is een gevaarlijke grensoverschrijding. Het medisch dossier is het sacrale domein van de patiënt. Het aantasten van dat vertrouwen is een fundamentele breuk met de traditie van medische autonomie.”

Hij besluit: “De overheid houdt de schijn van vrije praktijkvoering, maar gebruikt het RIZIV-nummer als wapen. Wie zich niet conformeert, riskeert te botsen met een alsmaar rigider handhavingsbeleid. Dat is geen klassieke staatsgeneeskunde, het is subtieler en daardoor gevaarlijker.”

Het P-systeem in de tandheelkunde toont hoe ver controlemechanismen kunnen gaan in de praktijk. Het draait niet alleen om regels of budget, maar om de kern van de medische praktijk: wie bepaalt wat goede zorg is, en op basis waarvan?