De Belgische ziekenhuissector bevindt zich momenteel in een spagaat: vechten om de budgetten in evenwicht te houden maar toch gedwongen worden tot gedurfde investeringen in innovatie. Het innovatieproces verloopt wel een stuk gestructureerder en grootschaliger dan vroeger. Artificiële intelligentie speelt daarbij een hoofdrol, ook om het personeel te bevrijden van administratieve lasten.

Ziekenhuisdirecteuren uit de drie gewesten richtten zich in het healthonstage-debat vorige donderdag, georganiseerd door hospitals.be, op de vraag hoe ziekenhuizen moeten omgaan met technologische transformatie. Dat gebeurde in samenwerking met De Specialist.

Voor Vlaanderen voerde algemeen directeur van het UZ Gent, Prof. dr. Frank Vermassen, het woord. Waar innovatie vroeger vaak 'opportunistisch' verliep, werken ziekenhuizen nu met gestructureerde comités voor digitale transformatie, schetste hij de recente context. “initiatieven moeten vanuit de basis (de werkvloer) kunnen opborrelen, maar ze dienen wel te worden gecoördineerd door een AI-stuurgroep en een AI-coördinator. Projecten worden geselecteerd op basis van behoeften vanuit de basis (medische departementen), haalbaarheid, impact op personeelsmiddelen en -kosten. Philippe El Haddad (algemeen medisch directeur Chirec) stipte aan dat AI al effectief wordt ingezet in de radiologie -bijvoorbeeld voor snellere diagnoses bij beroertes of mammografieën- en bij administratieve taken zoals coderen van patiëntendossiers. Algemeen directeur CHU/UCL Namur, Sandra Giunta wees er wel op dat innovatie nu erg geconcentreerd is in specifieke domeinen zoals radiologie en cardiologie, terwijl andere gebieden zoals de geriatrie achterblijven. Ze pleitte voor meer homogeniteit in de sector zodat technologische ondersteuning beschikbaar komt voor alle specialismen en beroepen in het ziekenhuis.

Humaan implementeren

Een grote ambitie is de administratieve last voor verpleegkundigen verminderen door gegevens zoals gesprekken met de patiënt automatisch te registreren en gestructureerd te integreren. “Zo kan wellicht tot 30% van de personeelstijd vrij komen voor patiëntenzorg”, vermoedt Frank Vermassen. Een humane en zorgvriendelijke manier is dat dus om AI te implementeren. “Twintig jaar geleden begonnen we de stap te zetten naar een papierloos ziekenhuis. Vandaag droom ik van een computerloos ziekenhuis zodat iedereen zich weer kan bezighouden met zijn kerntaken.”

Anderzijds kan AI ook aangewend worden enkel en alleen om de ziekenhuisfinanciering te 'optimaliseren' (zoals het aantal verantwoorde ligdagen verhogen). Daarover liet Vermassen zich kritisch uit.

En ook bij de publieke opinie en in de zaal zelf viel nog heel wat weerstand te overwinnen bij de implementatie van AI: een steekproef bij 2.609 Belgen door hospitals.be wees uit dat nog steeds zowat 30% vandaag niet onvoorwaardelijk gewonnen is voor de implementatie van AI in de gezondheidszorg. Anderzijds: 68% van de ondervraagden staat positief  tegenover AI in de gezondheidszorg. En 56% zou bereid zijn om met een chatbot te communiceren voor eenvoudige taken zoals fspraken maken. 55% zou ermee instemmen dat hun arts AI gebruikt voor de samenvatting van het medisch dossier of om brieven te schrijven. Verder zou 47% bereid zijn om door AI te worden ‘beluisterd’ om hun dossier automatisch in te vullen zodat de arts tijd wint. Er zijn geen grote verschillen tussen leeftijdsgroepen maar Nederlandstaligen lijken wel meer open te staan voor nieuwe technologie dan Brusselaars of Walen. (1)

Geen personeelsvervanger

Vooral de Franstalige sprekers beklemtoonden dan ook dat “AI niet bedoeld is om mensen te vervangen, maar om taken met een lage toegevoegde waarde over te nemen, wat essentieel is wegens de huidige personeelstekorten. Eerst dient dan een evidente angst- en rouwfase overwonnen te worden in de overstap naar nieuwe technologie die weliswaar een deel van de personeelscompetenties overneemt, maar meer mogelijkheden opent. Opleiding en begeleiding zijn hierbij cruciaal. Tegelijk waarschuwden de sprekers ook voor de lastige spagaat waarin tal van ziekenhuizen zich bevinden: er bestaat een dringende noodzaak om te investeren in innovatie om op lange termijn efficiënt te blijven, maar vele instellingen kampen met structurele tekorten en moeten vechten om financiering bij banken te verkrijgen. Philippe El Haddad merkte op dat ziekenhuizen zich vaak tot "kampioenen in businessplannen" moeten ontpoppen om banken te overtuigen van hun investeringsprojecten. “Soms vergt het wel 10 tot 15 afspraken om financiering voor innovatie rond te krijgen.”

De consensus groeit dat samenwerking tussen ziekenhuizen noodzakelijk is om de kracht van data optimaal te benutten. Enkele weken geleden nog beslisten acht ziekenhuizen over de taalgrens heen -waaronder het UZ Gent- om op dat vlak intens samen te werken. De GDPR is op dat vlak uitdagend, maar geen onoverkomelijke hindernis, meent Prof. Vermassen. Als specifieke taak voor universitaire ziekenhuizen ziet hij de evaluatie en implementatie (technology assessment) van AI-oplossingen die door externe firma's worden ontwikkeld. Hoewel ziekenhuizen afhankelijk zijn van externe partners, is wetenschappelijke toetsing essentieel.

Alleszins is er op wetgevend vlak flink wat werk aan de winkel om de AI-evolutie een duwtje in de rug te geven: “Het huidige regelgevende kader is in België nog te beperkend. Het moet evolueren om de integratie van nieuwe technologie in de patiëntenzorg -zoals bij beroertes of in de pediatrie) optimaal te ondersteunen.”

“Zorgconcentratie leidt tot betere resultaten”

In zijn inleidende toespraak tot het debat over AI in de ziekenhuissector wees de administrateur-generaal van het Riziv, Pedro Facon, eerder op de grote verschillen in de sector. Dat zowel qua organisatie, zorgpraktijken als financiële resultaten. Voor de patiënt en voor de zorginstellingen hangen de uitkomsten en de financiële gezondheid van de ziekenhuizen sterk samen met de kwaliteit van het management en de samenwerking tussen artsen, verpleegkundigen en directie. Vandaar de diverse hervormingen die tijdens deze legislatuur moeten worden voortgezet.

Cruciaal vindt Facon de concentratie van complexe zorg zoals bij pancreas- of borstkanker. “Het is bewezen dat deze concentratie leidt tot betere resultaten, wat essentieel is voor zowel de kwaliteit als de efficiëntie van het systeem”, beklemtoonde hij. “De sector bevindt zich op een kritiek punt, al is er geen sprake van een naderende catastrofe. We moeten nu wel beslissen over de financiering van innovatie, de integratie van digitale oplossingen zoals artificiële intelligentie (AI) en de beveiliging tegen cyberincidenten.” 

Hijzelf ziet innovatie als het middel om de budgettaire gezondheid van ziekenhuizen te verbeteren.

(1) De enquête van Dedicated liep tussen 15 november en 10 december 2025 bij 2.609 Belgen van 18 jaar en ouder via internet. Het gaat om een gewogen steekproef: 49% vrouwen en 51% mannen, 39% Nederlandstaligen, 23% Brusselaars en 38% Walen. De foutmarge bedraagt 1,61%.

> Innovatie integreren in het ziekenhuis: een stimulerende uitdaging