In een opiniestuk luidt dr. Sam Proesmans, spoedarts en regionaal medisch directeur ZNA, de noodklok over hittegolven als klinische uitdaging voor de gezondheidszorg. De impact reikt verder dan de klassieke hitteberoerte. De uitdagingen én opportuniteiten zijn enorm.

Dr. Proesmans gaat in De Morgen uit van een concrete casus tijdens de tiende dag van een hittegolf in juni dit jaar, om de diagnostische uitdaging te illustreren. “In het gebetonneerde Hoboken tref ik een 66-jarige patiënte aan met een lichaamstemperatuur van 40,5 graden Celsius, happend naar adem. Een longontsteking lijkt de meest voor de hand liggende diagnose, tot de patiënte ook neurologisch verder achteruitgaat. Geholpen door bloedanalyses en een radiografie van de longen wordt duidelijk dat het geen longontsteking was, maar een hitteberoerte.”

Als arts weet dr. Proesmans uiteraard dat de thermoregulatie hoofdzakelijk steunt op zweten en perifere vasodilatatie. Vanaf een omgevingstemperatuur van ongeveer 35 °C schieten deze compensatiemechanismen tekort. Vooral dan bij ouderen en jonge kinderen. Bij een lichaamstemperatuur rond 40 °C raakt de hypothalamische thermoregulatie ontregeld. Vanaf 41 °C treedt orgaanschade op. Bij temperaturen vanaf 42 °C komen neurologische symptomen op de voorgrond en kunnen onder meer de bloedstolling en andere vitale processen ontsporen.

Relevante bijkomende stressor
De grootste gezondheidsimpact van hitte is echter vaak minder spectaculair, waarschuwt de spoedarts. Tijdens drie hittegolven registreerde Sciensano bijna 3.000 extra overlijdens. Naast patiënten met onderliggende aandoeningen zijn ook mensen die bepaalde geneesmiddelen gebruiken kwetsbaar. Bloeddrukverlagers en antipsychotica kunnen volgens de auteur de natuurlijke respons van het lichaam op hitte verstoren.

Voor artsen betekent dit dat we hitte tijdens een hittegolf als een relevante bijkomende stressor moeten beschouwen. Een verandering in bewustzijn, dyspneu of orgaanfunctie kan het gevolg zijn van hitte-expositie, ook wanneer een andere diagnose aanvankelijk waarschijnlijker lijkt.

Maar er is meer: de verouderde ziekenhuisinfrastructuur. “Onze ziekenhuizen - waarvan 95% verouderd is en niet opgewassen is tegen de nieuwe klimaatrealiteit - bevinden zich nagenoeg allemaal in een stedelijke context. Een hitteslachtoffer opvangen op een verpleegafdeling waar de kamertemperatuur 35 graden bedraagt, is dweilen met de kraan open. Een ziekenhuis dat zelf oververhit raakt, kan kwetsbare patiënten tijdens een hittegolf niet veilig opvangen. Geen enkele studie zal dat inzicht veranderen.”

“Gigantische uitdaging én opportuniteit”
Klimaatadaptatie vraagt daarom om meer dan individuele preventie. Vooral in steden, waar het hitte-eilandeffect de temperatuur verder doet oplopen, zijn ontharding, vergroening en wateroppervlakken noodzakelijk, bepleitte Proesmans al sinds begin augustus op andere (sociale en klassieke) media. Hij staat daarin niet alleen. Onder meer de Limburgse huisarts Toon Ceyssens werd met een gelijkaardig pleidooi opgepikt door de New York Times. Ook ziekenhuizen moeten klimaatrobuuster worden. Wel gaat hij nog een stapje verder door  die doelstelling als volgt te concretiseren: “In plaats van elk bestaand ziekenhuis honderden miljoenen aan renovatiepremies uit te keren, zouden we de omslag kunnen maken naar een klimaatrobuust en veerkrachtig gezondheidszorgsysteem met een kleiner aantal grotere ziekenhuizen. Denemarken achterna: in 2007 schrapte het de helft van het aantal ziekenhuizen en koos het resoluut voor nieuwbouw.”

De vraag is dus niet meer of hitte gevolgen heeft voor de gezondheidszorg, maar of we onze zorg voldoende snel aanpassen aan een klimaat waarin extreme hitte een terugkerende klinische realiteit wordt. Een vitaal ziekenhuis vraagt uiteindelijk ook om een leefbare stad. “Of kiezen we voor pappen en nathouden?”

> Lees ook: Belgische artsen getuigen in New York Times over hittegolf