De Federatie Vrije Beroepen vraagt de federale regering om de commerciële rol van de ziekenfondsen strikter af te bakenen. Volgens de organisatie komen de vrije keuze van de patiënt en het gelijke speelveld voor zelfstandige zorgverstrekkers steeds meer onder druk. De oproep komt naar aanleiding van de hervorming van de ziekenfondsen die minister Frank Vandenbroucke uitwerkt.

De oproep komt van het Netwerk Zelfstandige Zorgverstrekkers (NZZ), het zorgplatform van de Federatie Vrije Beroepen dat verschillende beroepsorganisaties uit de eerstelijnszorg verenigt. In een standpuntnota vraagt het netwerk een duidelijke afbakening van de rol van de ziekenfondsen.

Volgens het NZZ combineren mutualiteiten vandaag verschillende functies die tot concurrentieverstoring leiden. Naast hun klassieke opdracht als terugbetaler, verzekeraar en informatieverstrekker bieden sommige ziekenfondsen ook zorggerelateerde producten en diensten aan.

"Ziekenfondsen vervullen een belangrijke maatschappelijke opdracht, maar het kan niet de bedoeling zijn dat ze tegelijk scheidsrechter én speler worden op de zorgmarkt", zegt Philippe Van Walleghem, secretaris-generaal van de Federatie Vrije Beroepen. "Dat zorgt voor een ongelijk speelveld voor duizenden zelfstandige zorgverstrekkers."

Vrije keuze onder druk
Een van de grootste bezorgdheden is de vrije keuze van de patiënt. Volgens het NZZ worden terugbetalingen, vouchers en andere voordelen soms gekoppeld aan eigen zorgwinkels, partnerorganisaties of geselecteerde aanbieders. Daardoor kunnen patiënten onbewust naar bepaalde zorgverleners worden gestuurd, terwijl zelfstandige praktijken uit de boot dreigen te vallen.

"De patiënt moet vrij kunnen kiezen waar hij zorg, advies of hulpmiddelen haalt", zegt Van Walleghem. "Wanneer financiële voordelen alleen gelden binnen een eigen netwerk of bij geselecteerde partners, komt die keuzevrijheid onder druk te staan."

Volgens hem richt de kritiek zich niet tegen de kerntaak van de ziekenfondsen. "Hun rol als terugbetaler, begeleider en informatieverstrekker staat niet ter discussie. We vragen wel een duidelijke scheiding tussen die maatschappelijke opdracht en commerciële activiteiten."

Wet laat te veel toe
Het NZZ vraagt daarnaast een herziening van de wet van 6 augustus 1990 betreffende de ziekenfondsen. De huidige omschrijving van het begrip 'gezondheid' is volgens het netwerk zo ruim dat de Controledienst nauwelijks kan optreden wanneer activiteiten aanleiding geven tot concurrentieverstoring. Daarom pleit het voor een duidelijkere afbakening van de wettelijke opdracht van de ziekenfondsen en meer controle op zorgwinkels en verbonden structuren.

"Vandaag laat de wet te veel ruimte om commerciële activiteiten onder de noemer 'gezondheid' te organiseren", zegt Van Walleghem. "Daardoor is het bijzonder moeilijk om op te treden wanneer zelfstandige zorgverstrekkers met oneerlijke concurrentie worden geconfronteerd."

Daarnaast vraagt het NZZ dat voordelen uit de aanvullende verzekering aanbiedersneutraal worden ingezet, zodat patiënten hun tegemoetkoming ook bij een zelfstandige zorgverstrekker kunnen gebruiken. Ook moeten mutualiteiten volgens het netwerk dezelfde regels naleven als zelfstandige zorgverleners wanneer zij zelf zorg aanbieden of organiseren, onder meer op het vlak van promotie, prijszetting en beroepsvoorwaarden.

Nu is Vandenbroucke aan zet
De standpuntnota sluit aan bij het hervormingsplan dat minister Vandenbroucke in mei lanceerde. Dat voorziet meer transparantie, een duidelijkere afbakening van de opdrachten van de ziekenfondsen en een hervorming van de aanvullende verzekeringen.

Het NZZ ziet daarin positieve aanknopingspunten, maar vraagt zelfstandige zorgverstrekkers nauw te betrekken bij de verdere uitwerking. Volgens het netwerk hebben de geplande hervormingen een rechtstreekse impact op de dagelijkse praktijk van duizenden zorgverleners in de eerste lijn.

"Het hervormingsplan erkent een aantal problemen die wij al langer aankaarten", besluit Van Walleghem. "Nu komt het erop aan die principes ook om te zetten in duidelijke en afdwingbare regels, zodat zowel de vrije keuze van de patiënt als een eerlijk speelveld voor zelfstandige zorgverstrekkers gegarandeerd blijft."