Oppositiepartij Anders wil de automatische toekenning van de verhoogde tegemoetkoming terugdraaien en spreekt van een systeem dat “te ver is doorgeschoten”. Die politieke discussie sluit aan bij wat huisartsen vanuit de praktijk signaleren. Jos Vanhoof ziet dat het huidige statuut in de praktijk leidt tot een toenemende druk op de eerstelijnszorg.

“Voor patiënten met echte financiële problemen is de verhoogde tegemoetkoming noodzakelijk,” zegt Jos Vanhoof, voorzitter van het Vlaams Artsensyndicaat. “Maar in de praktijk zie ik ook mensen die het statuut genieten zonder maatschappelijk kwetsbaar te zijn. Dat zorgt voor spanningen, zowel bij artsen als bij andere patiënten.”

Het verlaagde remgeld van één euro heeft een duidelijke impact op het zorggebruik, stelt hij vast. “Patiënten komen frequenter langs en consultaties duren vaak langer. Het gaat niet zelden om vragen die niet strikt medisch zijn.”

Hij merkt dat vooral psychosociale problematiek steeds vaker in de huisartspraktijk terechtkomt. “Wanneer andere hulpverlening moeilijk toegankelijk is, wenden mensen zich tot de huisarts. De lage financiële drempel speelt daarin mee.” Dat heeft gevolgen voor de organisatie van de praktijk. “Die extra consultatietijd kan je niet elders compenseren. Wachttijden lopen op en de druk op de eerstelijnszorg neemt toe.”

Ook tijdens wachtdiensten ziet Vanhoof hetzelfde patroon. “Consultaties voor klachten zonder urgent karakter, die al langer bestaan, komen frequenter voor. Als arts kan je daarin geen selectie maken.” Volgens hem raakt de wachtdienst daardoor steeds vaker belast met zorgvragen die eigenlijk elders thuishoren. “Dat zet extra druk op een systeem dat al onder spanning staat.”

Inkomenscriteria en realiteit

Een bijkomend knelpunt is de manier waarop het statuut wordt toegekend. “De beoordeling gebeurt hoofdzakelijk op officieel inkomen,” zegt Vanhoof. “Dat geeft niet altijd een volledig beeld van de financiële draagkracht.” 

Hij wijst erop dat sommige patiënten op papier aan de criteria voldoen, terwijl ze in een peperdure auto rijden en hun levensstijl iets anders suggereert. “Tegelijk zie je werkende gezinnen of alleenstaande ouders die net boven de inkomensgrens vallen en nergens recht op hebben. Dat leidt tot onbegrip, ook in de consultatiekamer.”

Ook specialisten signaleren vergelijkbare effecten. Zij zien dat patiënten vaker meerdere consultaties aanvragen voor hetzelfde probleem, omdat het persoonlijke remgeld zeer laag is. Dat vertaalt zich in een grotere belasting van de ziekteverzekering.

De discussie werd recent opnieuw aangezwengeld door de liberale partij Anders, die een wetsvoorstel uit 2025 opnieuw onder de aandacht brengt. Het voorstel wil een maatregel uit eind 2024 terugdraaien waarbij alleenstaanden die werkloos, arbeidsongeschikt of invalide worden automatisch recht krijgen op verhoogde tegemoetkoming.

“Te ver doorgeschoten”

Fractieleider Alexia Bertrand noemt die uitbreiding “te ver doorgeschoten” en waarschuwt dat het statuut daardoor te breed wordt toegepast. Haar partijgenoot Vincent Van Quickenborne wijst op de regionale verschillen. In het Brussels Gewest valt meer dan een derde van de bevolking onder de verhoogde tegemoetkoming, tegenover ongeveer 13 procent in Vlaams-Brabant. Volgens hem wijst dat op een systeem dat zijn oorspronkelijke afbakening verliest.

De bezorgdheden van huisartsen staan niet los van bredere beleidsdiscussies. Zo wees de Commissie Gezondheidszorgdoelstellingen van het RIZIV recent nog op de beperkingen van het huidige statuut van verhoogde tegemoetkoming en suggereerde ze de creatie van een ruimer statuut van ‘beschermde patiënt’, met onder meer een uitbreiding naar chronisch zieken. Dat voorstel zou het aantal rechthebbenden nog aanzienlijk doen toenemen.

Huisarts als scharnier

Voor Vanhoof ligt het probleem niet bij het principe van solidariteit, maar bij de uitvoering. “Huisartsen staan steeds vaker op het kruispunt van medische zorg, sociale problemen en mentale gezondheidsvragen. De verhoogde tegemoetkoming versterkt die rol, zonder dat daar extra ondersteuning tegenover staat.”

Huisartsen willen zorg toegankelijk houden voor wie ze nodig heeft, benadrukt hij. “Maar een systeem dat te breed wordt, legt de druk daar waar ze het minst kan worden opgevangen: bij de huisarts.”

Lees ook:

> Vandenbroucke plant maatregelen om stijgend aantal verhoogde tegemoetkomingen af te remmen

> Financieel kwetsbare kinderen en jongeren vinden vaker de weg naar gezondheidszorg

> Zijn we op weg naar 3,4 miljoen Belgen met statuut van ‘beschermde patiënt’?