Een wetsvoorstel van Frieda Gijbels, Kathleen Depoorter en Lotte Peeters (allen N‑VA) wil vroegtijdig patiëntenproblemen detecteren en de rechtspositie van de patiënt versterken. Voor artsen houdt dit voorstel wel een (beperkte?) administratieve uitbreiding in terwijl hun rol in het informeren van patiënten geëxpliciteerd wordt. Aanleiding is onder meer de recente geruchtmakende zaak rond een gynaecoloog uit Tienen.

Het wetsvoorstel van 17 maart dat ingediend werd op 25 maart, vertrekt vanuit een herkenbaar probleem in de klinische praktijk: patiënten ervaren aanzienlijke drempels om klachten te formuleren, en bestaande klachtenkanalen zijn onvoldoende zichtbaar en transparant. Dat leidt ertoe dat klachten vaak laattijdig, onvolledig of helemaal niet worden ingediend - met implicaties voor zowel patiëntenrechten als kwaliteitsbewaking.

De arts-patiëntrelatie speelt hierin een cruciale rol. Door de inherente afhankelijkheid van de patiënt ontstaat terughoudendheid om negatieve ervaringen te melden, motiveren de parlementsleden hun voorstel. Recente casuïstiek, waaronder de zaak rond een gynaecoloog uit Tienen, stelde de problematiek weer scherp. Bij het Vlaams Meldpunt Grensoverschrijdend Gedrag kwamen intussen ongeveer 250 meldingen binnen over deze zorgverlener, waaronder ook meldingen van personen die professioneel met hem samenwerkten. Een aanzienlijk deel van deze meldingen sloeg op feiten die zich vele jaren geleden zouden hebben voorgedaan.

“Deze cijfers maken duidelijk dat grensoverschrijdend gedrag in een medische context vaak langdurig onder de radar blijft en dat slachtoffers pas na verloop van tijd of onder specifieke omstandigheden de stap zetten om deze zaken te melden”, aldus Frieda Gijbels (N-VA), indienster van het voorstel.  “Dat wijst op structurele tekortkomingen in het huidige systeem.”

Nochtans bestaan er op federaal niveau meerdere klachteninstanties. In de praktijk blijkt echter dat patiënten onvoldoende weten waar ze terechtkunnen en welke procedure ze moeten volgen. Die fragmentatie en onduidelijkheid ondermijnen een efficiënte detectie en opvolging van kwaliteitsproblemen in de zorg.

"Geen nieuwe structuren"

Het wetsvoorstel beoogt daarom geen nieuwe structuren te creëren, maar focust op betere toegankelijkheid en zichtbaarheid van bestaande mechanismen, via drie concrete maatregelen:

1. Verplichte affichering van klachteninstanties

Zorgverleners en zorginstellingen worden verplicht om op de plaats van zorgverlening duidelijk zichtbare informatie te afficheren over de bevoegde klachteninstanties (ombudsdiensten, toezichthoudende commissie, deontologische 0rde). Deze verplichting wordt ingebed in de kwaliteitswet en gekoppeld aan bestaande toezicht- en sanctiemechanismen. Het systeem voorziet zowel in sturing (waarschuwingen) als in handhaving (boetes), zonder disproportionele bestraffing bij eerste inbreuken.

2. Integratie met bestaande tariefaffiches

De reeds bestaande verplichting tot affichering van tarieven wordt uitgebreid: het standaardaffiche zal ook informatie bevatten over waar patiënten klachten kunnen indienen. Dit moet de informatie centraliseren en tegelijk de administratieve belasting beperken. Voor verschillende zorgberoepen is deze affichering al verplicht; voor artsen wordt aansluiting voorzien zodra de verplichting algemeen geldt.

3. Versterking van de informatieplicht in de patiëntenrechtenwet

De rol van de zorgverlener wordt explicieter: naast passieve affichering wordt een actieve informatieplicht ingevoerd. Wanneer patiënten vragen hebben over hun rechten of klachtenprocedures, moet de zorgverlener hen correct en volledig informeren. Dat wordt verankerd in de patiëntenrechtenwet en valt eveneens onder het toezicht van de bestaande controleorganen.

Het voorstel mikt dus op een laagdrempeliger en transparanter klachtenlandschap.

> Het volledige wetsvoorstel

Lees ook: 

> Schorsing Riziv-nummers enkel bij zware dossiers, verzekert minister Vandenbroucke

> Kamer legt pijnpunten klachtrecht bloot