Steeds meer Vlaamse gemeenten openen noodposten voor inwoners zonder vaste huisarts. Vaak springen gepensioneerde artsen bij. Domus Medica-voorzitter Maaike Van Overloop benadrukt dat die initiatieven tijdelijk moeten blijven. Ze vraagt meer ondersteuning voor huisartsen en wil dat de opleiding tot praktijkassistent eindelijk van start gaat.

In Vilvoorde opende maandag een huisartsennoodpost in het AZ Jan Portaels. Twee recent gepensioneerde artsen houden er twee halve dagen per week consultaties. Huisartsenkring HARNO wil zo inwoners zonder vaste huisarts helpen en bestaande praktijken ontlasten. Ook Geraardsbergen, Ninove en Halle hebben een noodpost. In Liedekerke volgt op 1 oktober een post voor patiënten uit de gemeente en Denderleeuw.

“Elke regio moet zelf zoeken naar een oplossing”, zegt Maaike Van Overloop, voorzitter van Domus Medica, in een gesprek met Medi-Sfeer. Haar organisatie brengt huisartsenkringen samen om ervaringen uit te wisselen. Ook samenwerking met gemeentebesturen vindt ze belangrijk. “Noodposten moeten tijdelijk zijn en op maat van de lokale regio.”

Noodpost geeft huisartsen ademruimte

Een noodpost kan een gewone huisartsenpraktijk niet vervangen. Patiënten zonder vaste huisarts kunnen er tijdelijk terecht. Dat geeft bestaande praktijken ademruimte om zich te herorganiseren en te bekijken hoe ze meer patiënten kunnen opvangen. 

“Je kan als kring zeggen: we gaan zo’n noodpost zes maanden gebruiken en dan kijken hoe we onszelf kunnen herorganiseren.” De inzet van gepensioneerde artsen heeft grenzen. “Die gaan op een bepaald moment stoppen. Ze doen intussen wel heel belangrijk werk natuurlijk.” 

Ook het kabinet van minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke verwelkomt de noodposten, maar ziet ze evenmin als een blijvende oplossing.

Vier huisartsen voor 14.000 inwoners

Liedekerke telt vier huisartsen voor ongeveer 14.000 inwoners. Volgend jaar gaat een van hen met pensioen. Daarom opent de gemeente samen met Denderleeuw op 1 oktober een noodpost in woonzorgcentrum Sint-Rafaël. Er komen vier kabinetten, waar tweeënhalve dag per week consultaties plaatsvinden. Twee artsen en een pas afgestudeerde arts krijgen ondersteuning van verpleegkundigen en een secretariaat.

Ook deze noodpost is bedoeld voor inwoners zonder vaste huisarts en zonder GMD. Huisbezoeken zijn niet voorzien. Patiënten kunnen er terecht tot ze een vaste huisarts vinden. De twee gemeenten willen de post vijf jaar openhouden en ondertussen jonge huisartsen aantrekken.

Zelzate sluit noodpost na zeven maanden

In Zelzate werd het huisartsentekort groter na het overlijden van een huisarts. De huisartsenkring opende daarop samen met de eerstelijnszone en het gemeentebestuur een noodpost. Twee gepensioneerde artsen houden er telkens één tot twee consultatiemomenten per week. Toch sluit de post eind september, na zeven maanden. Sinds maart werden ongeveer 341 patiënten geholpen, gemiddeld zeven per consultatiedag. 

Die geringe opkomst ligt aan de basis van de sluiting. Van Overloop begrijpt de beslissing. “Zeven raadplegingen per dag is hallucinant weinig. Het is onverantwoord om dan een noodpost open te houden.” Bestaande praktijken kunnen zo’n beperkt aantal consultaties doorgaans onder elkaar verdelen, vindt ze. 

Wachten op praktijkassistenten

Van Overloop wil vooral meer ondersteuning in de huisartsenpraktijk. Ze dringt aan op de officiële opleiding tot praktijkassistent. Het beroep werd in 2023 erkend, maar de graduaatsopleiding bestaat nog niet. “Ik ga ervan uit dat de opleiding eindelijk zal starten in 2028”, zegt ze.

Vijf Vlaamse hogescholen bieden intussen kortere opleidingen aan, de zogenaamde microcredentials. Die geven niet automatisch toegang tot het erkende beroep. Een praktijkassistent moet meer kunnen dan de telefoon opnemen. Ook bloedafnames en andere welomschreven medisch-technische handelingen behoren tot het takenpakket.

Van Overloop verwijst naar een praktijkassistent met een Nederlandse kwalificatie die op 1 oktober begint in huisartsenpraktijk Foxemaat in Kalmthout. Ze vraagt zich af of de kortere Vlaamse opleidingen aan dezelfde eisen voldoen. Dat de officiële opleiding zo lang uitblijft, frustreert haar. Mogelijk speelt de taakverdeling tussen praktijkassistenten, onthaalmedewerkers en verpleegkundigen een rol. “Onbekend is onbemind, denk ik.”

“We hebben elke huisarts nodig”

Sinds dit jaar kunnen huisartsenpraktijken gemakkelijker een tegemoetkoming aanvragen voor verpleegkundige ondersteuning, vanaf zes uur per week. Die maatregel moet het verschil verkleinen met de New Deal, waarin huisartsen al een aanzienlijke vergoeding voor verpleegkundige ondersteuning krijgen. 

Van Overloop werkt zelf al jaren met verpleegkundigen, tot haar grote tevredenheid, maar wil geen enkele praktijkvorm opleggen. “Huisartsen moeten hun job met volle ‘goesting’ kunnen doen. Voor de ene is dat met ondersteuning van een verpleegkundige, voor een andere is dat solo. We moeten elke praktijkvorm respecteren, want we hebben elke huisarts nodig.”

Over drie tot vier jaar verwacht ze beterschap doordat meer jonge huisartsen afstuderen. Dat zal helpen, maar het tekort niet volledig oplossen. “Er is geen one-size-fits-all-verhaal.”

“Schaf de korte-duur-attesten af”

Van Overloop heeft nog een vraag aan de overheid: schaf de ziekteattesten voor korte afwezigheden af. Ze wil daarover met de werkgeversorganisaties overleggen en is bereid tot een compromis: werknemers zouden tot drie dagen ziek mogen zijn zonder doktersbriefje. 

“Een huisarts is een behandelende arts, geen controlearts. Als de overheid echt iets wil doen aan het huisartsentekort, kan ze artsen alvast van die administratieve taak verlossen. Het zou bovendien een aanzienlijke besparing opleveren.”

Lees ook:

> Tijdelijke noodpost moet huisartsentekort in Vilvoorde opvangen

> Aantal startende huisartsen sinds 2023 hoger dan aantal dat stopt (Gennez)