De federale regering werkt aan een hervorming van het ziekenhuislandschap, maar het debat dreigt zich te veel toe te spitsen op ziekenhuisbedden en -campussen. Niet de infrastructuur, maar het structurele tekort aan zorgprofessionals vormt de grootste uitdaging. Die analyse maakt professor medische technologie Pascal Verdonck (UGent).

In een opiniestuk in De Tijd wijst Verdonck erop dat gezondheidszorgsystemen wereldwijd onder druk staan door de vergrijzing, stijgende uitgaven en een groeiend personeelstekort. Hij verwijst naar de Wereldgezondheidsorganisatie, die het verwachte wereldwijde tekort aan zorgprofessionals tegen 2030 onlangs verhoogde van 10 naar 11 miljoen. 

Ook een recente bevraging bij ziekenhuis-CEO's toont dat personeelstekorten en financiële druk vandaag zwaarder wegen dan vragen over infrastructuur of capaciteit. "De focus ligt op bedden en campussen, terwijl de fundamentele uitdaging elders zit", schrijft hij.

Een vermindering van het aantal ziekenhuisbedden mag niet automatisch als efficiëntiewinst worden beschouwd. Zonder voldoende alternatieven kan een capaciteitsafbouw net leiden tot overvolle spoeddiensten, langere wachttijden en meer heropnames. Besparingen op de ene plaats kunnen zo elders opnieuw hogere systeemkosten veroorzaken. 

"In een arbeidsintensieve sector met structurele schaarste wordt de inzetbare capaciteit niet zozeer bepaald door het aantal bedden, maar door de beschikbaarheid van verpleegkundigen, artsen en ondersteunende zorgprofessionals", merkt Verdonck op.

Ook preventie verdient een realistische plaats in het debat. Preventie levert gezondheidswinst op, maar zal de stijgende zorguitgaven niet vanzelf afremmen. Een belangrijk deel van de zorgkosten situeert zich bij chronische aandoeningen en in de laatste levensfase. Preventie kan de zorgvraag uitstellen, maar niet volledig wegnemen.

Zorg organiseren rond de patiënt
Verdonck pleit daarom voor een zorgmodel dat vertrekt vanuit de patiënt in plaats van vanuit instellingen of regio's. Technologie kan daarbij de verschillende zorgniveaus beter met elkaar verbinden. "We moeten dringend anders gaan werken en kijken hoe we waarde kunnen creëren voor de patiënt. Daarbij moeten we niet vertrekken van regio's of instellingen, maar van een geïntegreerd zorgsysteem rond de patiënt", schrijft hij.

Als voorbeeld verwijst hij naar het Advanced Care at Home-programma van de Mayo Clinic in de Verenigde Staten. Het programma combineert ziekenhuiszorg met telemonitoring, virtuele consultaties, mobiele beeldvorming en thuisverpleegkundige interventies. Studies tonen minder heropnames, minder ziekenhuisinfecties en een hogere patiënttevredenheid. In België botsen dergelijke innovaties nog op rigide regels rond taakverdeling en personeelsnormen.

Eerst de randvoorwaarden
Een geïntegreerd zorgsysteem zal niet ontstaan door regelgeving alleen, besluit Verdonck. Zorgprofessionals, zorginstellingen en beleidsmakers moeten samen verantwoordelijkheid opnemen om innovaties ook daadwerkelijk in de praktijk te brengen. Voor de overheid ziet hij vooral een rol in het wegnemen van barrières, het creëren van de juiste incentives en het opschalen van succesvolle initiatieven.

"Bij een duurzame hervorming moeten functies, incentives en productiviteit centraal staan. De volgorde is cruciaal: eerst digitale interoperabiliteit, arbeidsmarktflexibiliteit en alternatieve zorgcapaciteit, en pas daarna structurele capaciteitsreductie."