Het Belgische apotheeknetwerk is de voorbije jaren langzaam maar duidelijk aan het veranderen. Het aantal apotheken daalt, officina’s verhuizen of fuseren en steeds meer apotheken maken deel uit van grotere structuren. Tegelijk blijft België een land met een hoge apotheekdichtheid. Een recente analyse van SIRIUS Insight toont hoe het netwerk zich de voorbije vijf jaar hertekent.

Begin 2026 telt België 4.873 apotheken. Daarvan zijn 4.581 officina’s effectief open voor het publiek, terwijl 292 apotheken wel een vergunning hebben maar tijdelijk gesloten zijn. Sinds 2020 is het aantal apotheken dat patiënten bedient met bijna 5 procent gedaald, terwijl het totale aantal apotheken met 3,6 procent afnam. De daling lijkt bovendien te versnellen sinds 2024, onder invloed van nieuwe regelgeving rond relocaties en fusies van apotheken.

De afname van het aantal apotheken verloopt niet overal in hetzelfde tempo. Sinds 2020 verdwenen 181 apotheken definitief uit het Belgische netwerk. Meer dan de helft van die sluitingen vond plaats in Wallonië, wat de regionale verschillen binnen de sector onderstreept.

Vooral in de provincies Luik, Henegouwen en Antwerpen nam het aantal apotheken sterk af. In Luik verdwenen sinds 2020 41 apotheken, in Henegouwen 35 en in Antwerpen 26. Alleen al in de provincie Luik vond bijna een kwart van alle sluitingen plaats, terwijl de impact in sommige andere provincies beperkter bleef. In Limburg bijvoorbeeld werd slechts 2 procent van de sluitingen geregistreerd.

Vier apotheken per 10.000 inwoners

Ondanks deze evolutie blijft België een land met een relatief hoge apotheekdichtheid. Gemiddeld zijn er vier apotheken per 10.000 inwoners. Achter dat gemiddelde schuilen echter aanzienlijke lokale verschillen. In sommige steden en gemeenten blijven apotheken sterk geconcentreerd, terwijl er ook plaatsen zijn waar patiënten voor farmaceutische zorg naar een naburige gemeente moeten uitwijken. Zo zijn er vandaag drie Belgische gemeenten zonder apotheek: Daverdisse, Mesen en Herstappe.

Naast sluitingen wordt het apotheeknetwerk ook hertekend door fusies en verhuisbewegingen. Sinds 2020 werden 581 aanvragen voor fusies of relocaties ingediend bij het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG). Deze procedures zijn sterk verbonden met regelgeving die bepaalt waar en onder welke voorwaarden een apotheek kan verhuizen of samensmelten met een andere officina.

In de praktijk gaat het vaak om beperkte verplaatsingen. Het grootste deel van de relocaties zijn zogenaamde proximity relocations, waarbij een apotheek slechts een korte afstand van haar oorspronkelijke locatie verhuist. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer een apotheek een groter pand zoekt of beter zichtbaar wil zijn voor patiënten.

Volgens de regelgeving kan zo’n verhuis plaatsvinden binnen een straal van 100 meter van de oorspronkelijke locatie of naar een plaats die niet meer dan 25 procent dichter bij andere apotheken ligt dan voordien. In de praktijk gebeurt bijna drie kwart van deze relocaties binnen die straal van 100 meter.

Meer apotheken in netwerken

Tegelijk neemt ook de schaalvergroting in de sector toe. Vandaag maakt ongeveer 23 procent van de Belgische apotheken deel uit van een groep met meer dan drie vestigingen. In Wallonië ligt dat aandeel zelfs op 32 procent. Voor huisartsen betekent dat dat de klassieke volledig onafhankelijke buurtapotheek steeds vaker plaatsmaakt voor apotheken die deel uitmaken van grotere netwerken.

Volgens de analyse zal het apotheeklandschap de komende jaren verder evolueren onder invloed van regelgeving, economische druk en veranderende marktomstandigheden. Tegelijk groeit de aandacht voor nieuwe vormen van samenwerking tussen zorgverleners, bijvoorbeeld in lokale gezondheidsnetwerken of gezondheidscentra. De klassieke buurtapotheek verdwijnt dus niet, maar verandert wel van vorm: minder vestigingen, grotere structuren en een netwerk dat zich langzaam aanpast aan een veranderende eerstelijnszorg.