Het Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg groeit snel en krijgt steeds meer invloed. Prof. Stan Politis (VBS) waardeert het sterke wetenschappelijke werk van het KCE, maar waarschuwt dat klinische aanbevelingen nooit volledig losstaan van politieke keuzes. Volgens hem dreigt een overheidsinstituut dat normerend gaat werken te botsen met het bestaande internationale richtlijnenlandschap.

Tijdens een congres op 25 oktober verklaarde KCE-topvrouw Ann Van den Bruel dat de richtlijnen van het Kenniscentrum robuust zijn en minder vatbaar voor commerciële beïnvloeding dan sommige internationale aanbevelingen. Die boodschap viel samen met de beslissing van het Verzekeringscomité om het volledige Evikey-netwerk onder te brengen bij het KCE. Dat netwerk voor evidence-based practice omvat ebpracticenet, CEBAM, WOREL (Werkgroep Ontwikkeling Richtlijnen Eerste Lijn), CDLH (Cebam Digital Library for Health) en de Evidence Linker.

Die schaalvergroting biedt voordelen, zegt Politis. "Meer zichtbaarheid, meer financiering en meer continuïteit zijn objectieve pluspunten." Toch benadrukt hij dat dit ook de rol van het KCE verandert. Het Kenniscentrum blijft een overheidsinstelling en werkt binnen politieke prioriteiten, benadrukt hij. "Als de overheid morgen antibioticabeleid bovenaan zet, dan wordt dat ook de prioriteit. Dat is geen neutraal mechanisme." De afhankelijkheid van beleid laat zich voelen in alles wat het KCE doet, zeker wanneer het zich op klinische domeinen richt.

Het plan om richtlijnen voor de tweede lijn te ontwikkelen, ziet Politis als een belangrijke breuklijn. Specialisten werken al decennia met internationale richtlijnen die vaak en snel evolueren. "De Belgische richtlijn voor hartfalen dateert uit 2011", zegt hij. "Sindsdien zijn de Europese richtlijnen vier keer geactualiseerd. Een nationale instelling kan dat tempo nooit overal volgen."

Volgens hem geldt hetzelfde voor andere thema’s. Hij verwijst naar het KCE-rapport over cutaan melanoom. "Dat is degelijk werk, maar de houdbaarheid reikt maar tot de eerstvolgende internationale update." Zodra die verschijnt, ontstaat opnieuw een kloof tussen wat nationaal geldt en wat internationaal wordt aanbevolen.

Aanbevelingen zijn beleidsinstrumenten

De interne opbouw van KCE-rapporten zorgt volgens hem ook voor spanning. De wetenschappelijke analyses zijn doorgaans sterk, zegt Politis, maar de aanbevelingen in het tweede deel van elk rapport roepen vragen op. "Aanbevelingen zijn geen puur wetenschappelijk product. Ze zijn ook een beleidsinstrument." Daardoor kunnen politieke overwegingen een rol spelen. “Mocht er al sprake zijn van commerciële bias in internationale richtlijnen, waarom zouden nationale aanbevelingen dan vrij zijn van politieke bias?”

Volgens Politis is dat precies de reden waarom normerende KCE-richtlijnen in de tweede lijn moeilijk aanvaard zullen worden. Artsen-specialisten hebben een stevig ingebed kwaliteitscircuit dat stoelt op internationale expertise en voortdurende actualisering. "Als de overheid klinische normen gaat opleggen boven internationale aanbevelingen, dan stoot je op weerstand. Terecht." Hij verwacht bovendien geen sterker draagvlak dan in de eerste lijn. "De penetratie van de KCE-richtlijnen is laag in de eerste lijn. In de tweede lijn zal dat niet anders zijn."

De expansie van het KCE heeft ook gevolgen voor het academische veld. Het Kenniscentrum kan dankzij royale financiering talent aantrekken, maar dat heeft volgens Politis een keerzijde. "In een land met schaarse expertise trek je met aantrekkelijke financiering goede krachten weg uit de universiteiten. Zo verzwak je de academische motor die we nodig hebben voor onafhankelijke kennisproductie."

Wat het KCE wel en niet moet doen

Toch is hij duidelijk dat het KCE een belangrijke rol heeft, zolang die rol goed gedefinieerd blijft. Het Kenniscentrum is volgens Politis op zijn sterkst bij analyses van zorgsystemen, financieringsmodellen, planning en brede beleidsvragen. "Het KCE blinkt uit in het analyseren van systemen en het onderbouwen van beleid." Maar zodra het gaat om concrete klinische keuzes, ziet hij een andere logica spelen. "Hoe je hoge bloeddruk best behandelt of migraine aanpakt, dat laat je beter over aan mensen met klinische terreinkennis."

Uiteindelijk draait het volgens Politis niet om een conflict tussen instellingen, maar om het bewaken van gezonde grenzen. "Een KCE dat de gezondheidszorg helpt organiseren, is goud waard. Maar een KCE dat klinische normen probeert op te leggen aan specialisten die al decennia internationale richtlijnen volgen, dat is een stap te ver."