Hoewel nachtdiensten bij de anesthesie nog niet zwart op wit in de wet zijn vastgelegd, dwingt de jurisprudentie anesthesisten de facto tot onmiddellijke beschikbaarheid. Afgezien van de juridische onduidelijkheid heeft deze regeling een fysiologische en psychologische prijs die volgens de beroepsgroep te weinig wordt erkend en die alle zorgverleners treft. Dit was een van de thema's die aan bod kwamen tijdens de recente studiedag van de BSAR.

Een recent arrest, bevestigd door het Hof van Cassatie, dwingt ziekenhuizen nu al om de anesthesiologische permanentie concreet te herzien. De rechterlijke macht is van mening dat in noodsituaties, met name bij een gecompliceerde bevalling, alleen beschikbaarheid thuis niet altijd volstaat: de ziekenhuisorganisatie moet onmiddellijke interventie mogelijk maken, wat de druk opvoert om fysiek ter plaatse aanwezig te zijn, ook 's nachts.

Samen hebben dr. Steven Thiessen (foto) en dr. Gilbert Bejjani de invloed van deze ziekenhuisdiensten op het welzijn van artsen onder de loep genomen. Want hoewel de jurisprudentie de facto aanzet tot het versterken van de nachtelijke aanwezigheid, moet toch worden gekeken naar wat deze organisatie met de artsen zelf doet. “Geld koopt geen gezondheid”, meent dr. Bejjani. “Maar zonder een passende vergoeding wordt het moeilijk om de nodige hersteltijd na deze nachten te behouden zonder onaanvaardbaar inkomensverlies.”

De zware tol van nachtwerk op de gezondheid
De mythe van de “supermens” in de zorg stort in het licht van de wetenschappelijke literatuur in. Op basis van studies en meta-analyses tonen dr. Thiessen en dr. Bejjani aan hoe slaaptekort en gefragmenteerde slaap de cognitieve vaardigheden drastisch verminderen. Weinig slapen, of zelfs meer dan vier uur maar met onderbrekingen, vertraagt de analysesnelheid en tast het geheugen aan, waardoor het risico op medische fouten de volgende dag toeneemt.

Op lange termijn is de schade systemisch. De verstoring van het circadiane ritme verhoogt het risico op dementie met bijna 49% bij nachtwerkers, een neurodegeneratieve aandoening waarvan de behandelingskosten volgens de KU Leuven op 50.000 euro per jaar worden geraamd.

Ook het cardiovasculaire systeem wordt aangetast. Uit uitgebreide cohorten die in het JAMA zijn onderzocht, blijkt dat meer dan tien jaar nachtwerk het risico op coronaire hartziekten met 18% en dat op een hartinfarct met 29% verhoogt. De chronische ontstekingsreactie die door deze werktijden wordt veroorzaakt, bevordert ook immuunstoornissen en het ontstaan van kanker (borstkanker, prostaatkanker, met een risicotoename van bijna 49%). Een teken van een ontluikend juridisch bewustzijn: op 3 maart 2026 erkende de administratieve rechtbank van Marseille borstkanker bij een verpleegster die 25 jaar lang nachtdiensten had gedraaid als beroepsziekte .

Ten slotte blijft ook de geestelijke gezondheid niet gespaard. Het recente rapport “MeND” (Mental Health of Nurses and Doctors), gepubliceerd door de WHO Europa in oktober 2025, onthult dat een derde van de zorgverleners lijdt aan depressie of angst, en dat een op de tien zelfmoordgedachten rapporteert. Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) classificeert deze atypische werktijden overigens als een van de meest kritieke psychosociale risico's. Een kwetsbaarheid die onverbiddelijk toeneemt met de leeftijd en generatie X hard treft.

Betalen voor de wachtdienst, of op zijn minst voor de recuperatie
Dan blijft de kwestie van de vergoeding over. En op dit punt is zijn standpunt subtieler dan een simpel financieel pleidooi. “Geen enkele premie kan de veroorzaakte fysiologische schade herstellen”, zegt dr. Bejjani. "Het gaat er niet om de gezondheid van artsen te kopen; het is onmogelijk om de schade van nachtwerk te herstellen, maar het is wel mogelijk te voorkomen dat ze een tweede keer worden gestraft wanneer ze hun onmisbare hersteltijd opofferen. In feite is het mogelijk om de nodige rusttijd te betalen, en de Scandinavische landen hebben dat al lang begrepen! "

Als de evolutie van de jurisprudentie ziekenhuizen dwingt tot onmiddellijke beschikbaarheid, of zelfs een verhoogde fysieke aanwezigheid ter plaatse, kan deze organisatorische verplichting niet als gratis worden beschouwd. “In de huidige discussies over de nomenclatuur krijgt de permanentie zelf weinig erkenning in de gespecialiseerde geneeskunde, buiten de spoedeisende hulp, de intensive care of de neonatologie, en wordt ze vooral slecht betaald voor iedereen, ook in de huisartsgeneeskunde”, legt dr. Gilbert Bejjani uit. “In de anesthesie vindt de bijna continue aanwezigheid die in grote ziekenhuizen wordt verwacht, vandaag de dag geen evenredige, of zelfs helemaal geen, vergoeding, en dat is volstrekt onzinnig.”

“Als de jurisprudentie en de behoeften in de praktijk deze permanentiediensten onmisbaar maken, moet de staat ze in de wet vastleggen en financieren in overeenstemming met de zwaarte ervan”, concludeert de voorzitter van de ABSyM-Brussel.

Lees ook : Cassatie-arrest impacteert organisatie medische ziekenhuispermanentie