Het RIZIV heeft voor het eerst becijferd hoe artsenhonoraria kunnen worden opgesplitst in een intellectueel deel en een kostendeel. Een nieuwe methodologische nota legt uit hoe die berekening tot stand komt en komt uit op een verhouding van 65 tegenover 35 procent. Daarmee ligt het rekenmodel voor de verdere hervorming van de medische nomenclatuur op tafel.

De 67 pagina's tellende nota is de eerste van drie RIZIV-documenten over de hervorming van de medische nomenclatuur die De Specialist analyseert. Ook de twee andere nota's, die in afzonderlijke artikels aan bod komen, kon onze redactie inkijken. Deze eerste nota is uitgewerkt door het RIZIV, de FOD Volksgezondheid, het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) en universitaire onderzoeksteams. De methodologie bouwt voort op eerdere kostenstudies van KU Leuven, ULB, Möbius en het KCE.

De nota beschrijft hoe binnen de nomenclatuurhervorming een onderscheid kan worden gemaakt tussen het deel van een honorarium dat de intellectuele prestatie van de arts vergoedt en het deel dat dient om de praktijkkosten te financieren. Daarmee krijgt een van de meest besproken onderdelen van de hervorming voor het eerst een concrete methodologische onderbouw.

Artsenhonoraria vervullen vandaag een dubbele functie. Ze vergoeden niet alleen de medische prestaties van de arts, maar financieren tegelijk personeel, medische apparatuur, infrastructuur, logistiek en andere praktijkkosten. In ziekenhuizen gebeurt dat onder meer via de afdrachten die artsen op hun honoraria betalen.

De hervorming wil beide componenten uit elkaar halen. Een duidelijke opsplitsing moet later toelaten de intellectuele prestaties van artsen afzonderlijk te waarderen en de nomenclatuur transparanter op te bouwen. Dat sluit aan bij de ambitie om de logica van de huidige nomenclatuur te verbeteren, inkomensverschillen beter te analyseren en de financiering van de zorg inzichtelijker te maken.

Hoe komt het RIZIV aan 35%?
De onderzoekers vertrekken van een totale honorariummassa van 9,722 miljard euro in het referentiejaar 2019. Vervolgens ramen ze alle praktijkkosten die samenhangen met medische prestaties op 4,797 miljard euro. Dat bedrag omvat zowel de directe kosten, zoals personeel, materiaal en medische apparatuur, als de indirecte kosten voor administratie, logistiek en algemene ziekenhuiswerking.

Vervolgens brengen ze in kaart welke praktijkkosten vandaag al via andere financieringskanalen worden betaald. Het gaat in de eerste plaats om het Budget Financiële Middelen (BFM), goed voor 964,9 miljoen euro. Daarnaast houden ze rekening met 408,8 miljoen euro aan ziekenhuisforfaits en 50,8 miljoen euro uit het Maribelfonds. Samen vertegenwoordigen die financieringsbronnen 1,424 miljard euro aan praktijkkosten die vandaag niet langer via de honoraria moeten worden gefinancierd.

Na aftrek van die externe financiering blijft 3,373 miljard euro over. Dat bedrag beschouwen de auteurs als het kostendeel dat vandaag nog werkelijk in de honoraria vervat zit. Omgerekend vertegenwoordigt dat 35 % van de totale honorariummassa. De overige 6,349 miljard euro, goed voor 65 %, vormt het intellectuele deel van de honoraria. De nota maakt tegelijk duidelijk dat deze oefening geen uitspraak doet over de wenselijke hoogte van de honoraria, maar uitsluitend de gebruikte methodologie illustreert.

Geen vaste verhouding voor elke discipline
De verhouding van 65 tegenover 35 geldt niet voor elke arts, discipline of nomenclatuurcode. De oefening is een macroanalyse van de volledige honorariummassa en dient uitsluitend als referentiekader voor de verdere hervorming. De uiteindelijke opsplitsing zal pas in een volgende fase voor elke medische prestatie afzonderlijk worden berekend.

Dat onderscheid is essentieel omdat de kostenstructuur sterk verschilt naargelang de aard van de prestaties. Consultaties en andere klinische prestaties bestaan hoofdzakelijk uit het intellectuele werk van de arts en brengen relatief beperkte praktijkkosten met zich mee. Bij geautomatiseerde medisch-technische prestaties, zoals laboratoriumonderzoek, wegen apparatuur, verbruiksgoederen en ondersteunend personeel veel zwaarder door. Technisch-chirurgische prestaties vragen dan weer een intensief gebruik van operatiekwartieren, multidisciplinaire ondersteuning en zware medische infrastructuur. Juist daarom wil het RIZIV de uiteindelijke opsplitsing niet per discipline, maar per nomenclatuurprestatie uitwerken.

Van rekenmodel naar nieuwe honoraria
De keuze voor 2019 is bewust gemaakt. Dat was het laatste volledige jaar vóór de coronapandemie en tegelijk het jaar waarin de verschillende kostenstudies waarop de methodologie is gebaseerd van start gingen. Voor dat referentiejaar zijn bovendien voldoende gedetailleerde en gevalideerde gegevens beschikbaar om alle financieringsstromen op een consistente manier in kaart te brengen.

De auteurs benadrukken daarom meermaals dat de gepubliceerde cijfers geen actuele raming van de praktijkkosten vormen. Ze illustreren uitsluitend de gekozen methodologie en moeten dienen als basis voor de volgende fases van de nomenclatuurhervorming. Pas wanneer de opsplitsing voor elke nomenclatuurprestatie is uitgewerkt, kan de overheid nieuwe honoraria vastleggen.

Met deze eerste nota ligt het methodologische vertrekpunt van de hervorming op tafel. Twee andere RIZIV-nota's gaan dieper in op de beperkingen van de 65/35-oefening en op de manier waarop de intellectuele waarde van medische prestaties wordt bepaald. De Specialist analyseert ook die documenten in afzonderlijke artikels.

> Bekijk het rapport

> Lees de toelichting van het RIZIV

Lees ook:
> RIZIV waarschuwt: één op vijf nomenclatuurcodes vraagt nog bijkomende verfijning
> Zo worden intellectuele honoraria voortaan berekend: tijd, complexiteit en risico geven de doorslag