Nu ziekenhuizen steeds vaker worden geconfronteerd met no-shows voor geplande operaties, pleit Zorgnet-Icuro voor meer aandacht voor de rechten én verantwoordelijkheden van patiënten. "Vaak ligt de focus op patiëntenrechten, maar er moet ook meer aandacht komen voor patiëntenplichten", zegt gedelegeerd bestuurder Margot Cloet.

De koepelorganisatie vraagt de federale overheid om werk te maken van een duidelijker kader dat vastlegt wat ziekenhuizen van patiënten mogen verwachten. De oproep komt er nadat onder meer ZAS en AZ Turnhout een toename signaleren van patiënten die zonder verwittiging niet opdagen voor een geplande ingreep.

Dat leidt tot ongebruikte operatiecapaciteit, lege bedden en verloren tijd voor zorgverleners, terwijl andere patiënten op een behandeling wachten. "Je mag niet onderschatten hoeveel mensen en middelen het kost om een operatie voor te bereiden en uit te voeren", aldus Cloet. Zorgnet-Icuro ontvangt naar eigen zeggen steeds vaker signalen van ziekenhuisdirecties over dergelijke no-shows. 

AZ Turnhout en ZAS behoren tot de ziekenhuizen die een toename van het fenomeen vaststellen, al beschikken ze niet over exacte cijfers. In AZ Turnhout komt het volgens medisch directeur dr. Goedele Beckers minstens maandelijks voor.

"Als een patiënt niet verschijnt, staat het operatiekwartier leeg en blijft een bed ongebruikt. Alle mensen en middelen die gepland waren, worden op dat moment niet ingezet", zegt Beckers. Bovendien betekent een onbenutte operatietijd dat een andere patiënt die wacht op een behandeling niet geholpen kan worden.

Het probleem doet zich vooral voor bij niet-dringende ingrepen in dagklinieken. Bij urgente operaties of oudere patiënten komt het veel minder voor. Wanneer ziekenhuizen achteraf contact opnemen met afwezige patiënten, blijken verschillende redenen aan de basis te liggen. Sommige patiënten konden elders sneller terecht, anderen geven aan meer vertrouwen te hebben in een andere arts. Er zijn ook patiënten die uiteindelijk beslissen de ingreep niet te laten uitvoeren.

Voor Zorgnet-Icuro raakt het probleem aan een bredere discussie over het verantwoord gebruik van schaarse zorgcapaciteit. Margot Cloet verwijst daarbij onder meer naar patiënten die bij meerdere ziekenhuizen een traject opstarten en uiteindelijk zonder afmelding voor een andere zorgverstrekker kiezen.

Voorlopig zetten de betrokken ziekenhuizen vooral in op sensibilisering. Zowel AZ Turnhout als ZAS vragen patiënten om tijdig contact op te nemen wanneer een geplande operatie niet kan doorgaan. "Als mensen zich bedenken of liever naar een andere arts gaan, vragen we dat ze het ziekenhuis of de chirurg verwittigen", zegt Beckers. 

Zorgnet-Icuro sluit niet uit dat er in de toekomst sancties komen voor patiënten die zonder verwittiging afwezig blijven. De organisatie pleit niet meteen voor boetes, maar wel voor een regelgevend kader dat ziekenhuizen meer mogelijkheden geeft om op te treden wanneer sensibilisering onvoldoende effect heeft.

"Gezondheidszorg is een schaars goed", zegt Cloet. "Je mag minstens verwachten dat patiënten tijdig verwittigen wanneer een geplande ingreep niet doorgaat."