Een arts die zich kritisch uitliet over mondmaskers en vaccinatie tijdens een betoging in Brussel, werd daarvoor geschorst door de Orde der Artsen. Het Hof van Cassatie vernietigt die schorsing gedeeltelijk in een arrest van 3 april 2026. Het Hof maakt duidelijk dat adviezen van de Orde geen volwaardige juridische basis vormen om de vrijheid van meningsuiting van artsen te beperken.

De feiten situeren zich tijdens de coronacrisis. Op 23 januari 2022 nam de betrokken arts het woord tijdens een publieke manifestatie in Brussel. Haar tussenkomst werd gefilmd en nadien online verspreid. In haar toespraak stelde ze onder meer dat mondmaskers weinig effect hebben en dat vaccinatie risico’s inhoudt die volgens haar onvoldoende worden erkend. Ze verwees daarbij ook naar mogelijke risico’s voor zwangere vrouwen.

Daarnaast uitte ze kritiek op huisartsen, die volgens haar vaak terughoudend waren om patiënten fysiek te zien, waardoor zij als gynaecologe zelf bijkomende COVID-patiënten behandelde.

Drie maanden schorsing

De reacties lieten niet op zich wachten. Een collega diende een klacht in bij de Orde in Henegouwen, gevolgd door een klacht vanuit een huisartsenvereniging. De Orde startte een tuchtprocedure waarin twee verwijten centraal stonden. Enerzijds werd de gynaecologe verweten dat ze haar vrijheid van meningsuiting had misbruikt door standpunten te verkondigen die niet in lijn lagen met de toenmalige wetenschappelijke consensus. Anderzijds werd haar een gebrek aan collegialiteit verweten wegens haar publieke uitspraken over huisartsen.

In juni 2023 besliste de provinciale raad om de arts voor drie maanden te schorsen. Die beslissing werd in januari 2024 bevestigd door de raad van beroep. Bij die beoordeling speelde een reeks adviezen van de Nationale Raad een belangrijke rol. Daarin wordt benadrukt dat artsen zich in het openbaar voorzichtig en genuanceerd moeten uitdrukken en dat zij geen informatie mogen verspreiden die strijdig is met de stand van de wetenschap.

Adviezen zijn geen rechtsgrond

De gynaecologe vocht haar schorsing aan tot bij het Hof van Cassatie. Centraal stond de vraag of adviezen van de Nationale Raad wel kunnen dienen als grondslag om een fundamenteel recht te beperken. Het Hof herinnert eraan dat de vrijheid van meningsuiting enkel kan worden ingeperkt wanneer die beperking steunt op een voldoende duidelijke en toegankelijke rechtsnorm. 

Adviezen van de Orde hebben geen bindend karakter en beantwoorden niet aan die vereiste. Door ze toch als basis te gebruiken voor een tuchtsanctie, werd artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens geschonden.

De cassatierechters vernietigen de beslissing dan ook gedeeltelijk. Het onderdeel dat betrekking heeft op de uitspraken over het coronabeleid wordt onderuitgehaald. Het tweede verwijt blijft wel overeind. De vaststelling dat de arts zich niet collegiaal heeft opgesteld tegenover huisartsen wordt niet aangetast.

Dossier terug naar raad van beroep

De zaak wordt verwezen naar de raad van beroep van de Orde der Artsen, die zich in een andere samenstelling opnieuw over het dossier zal moeten buigen. Daarbij kan geen beroep meer worden gedaan op de niet-bindende adviezen als juridische grondslag voor een sanctie. De provinciale raad speelt in deze fase geen rol meer.

De draagwijdte van dit arrest reikt verder dan deze concrete zaak. Het bevestigt dat artsen, ook wanneer zij zich mengen in een maatschappelijk debat, beschermd blijven door de vrijheid van meningsuiting. Tegelijk blijft de deontologie van toepassing, onder meer op het vlak van collegialiteit. Richtlijnen en adviezen kunnen richting geven aan professioneel gedrag, maar volstaan op zichzelf niet om een beperking van een fundamenteel recht te rechtvaardigen.

> Lees het arrest van Cassatie: https://juportal.be/content/ECLI:BE:CASS:2026:ARR.20260403.1F.5