Bijna een derde van de werkende Belgen heeft het voorbije jaar minstens één keer ziekteverlof genomen om mentale of psychologische redenen. Dat aandeel blijft toenemen: van 26 procent twee jaar geleden naar 31 procent nu. Dat blijkt uit het Mind Health Report van verzekeraar AXA.
Vooral jongere werknemers vallen uit. Bij de 18- tot 34-jarigen loopt het aandeel op tot 44 procent, tegenover 13 procent bij de 55-plussers.
Volgens professor arbeidsgeneeskunde Lode Godderis (KU Leuven) is de oorzaak zelden éénduidig. "Het is niet één factor, maar een combinatie van factoren waardoor we ons minder goed in ons vel voelen. Drie op de vier respondenten duiden meerdere factoren aan", zegt hij. Gemiddeld worstelt men met vijf stressoren tegelijk. De grootste boosdoeners zijn onzekerheid over de toekomst (46%) en financiële onzekerheid (44%), factoren die vooral bij jongeren erg doorwegen. "Daarnaast spelen eenzaamheid, een overdaad aan negatief nieuws, en de algemene werk- en maatschappelijke stress een belangrijke rol."
De regering-De Wever wil de stijging van het aantal langdurig zieken afremmen met nieuwe maatregelen zoals onder meer snellere en nauwere opvolging. Professor Godderis stelt zich echter vragen bij de effectiviteit van meer controles. "Het probleem is dat mentale klachten zich niet objectief laten meten met pakweg een hersenscan. Vanuit de gedragswetenschappen weten we bovendien dat controle mensen defensief en passief maakt", legt hij uit. "Om mensen weer aan het werk te krijgen, moeten we veel meer inzetten op positieve begeleiding, preventie en een ondersteunende werkomgeving."
De cijfers passen in een breder beeld van afnemend mentaal welzijn. Volgens AXA bevindt de helft van de Belgen zich voor het eerst sinds de start van de studie in 2021 in een negatieve spiraal. "Het gaat over mensen die zich niet optimaal voelen of mentaal echt vastzitten. De studie maakt onder meer gebruik van een gevalideerde schaal, die depressie, angst en stress meet. Daarnaast wordt er gepeild naar zowel zelfgerapporteerde symptomen als medische diagnoses", legt Godderis uit.
Bovendien geeft 31 procent aan met een mentaal gezondheidsprobleem te kampen en zegt 18 procent aan een depressie te lijden. "De drempel om over mentaal welzijn te spreken, is verlaagd, maar er kampt effectief ook een grote groep met reële gezondheidsproblemen", aldus Godderis. De term 'mentaal probleem' wordt in het onderzoek breed ingevuld. Het bundelt echte medische aandoeningen (zoals depressies en angststoornissen) samen met een algemeen gevoel van slecht in je vel zitten.
Toch zoekt lang niet iedereen hulp: 48 procent raadpleegde het afgelopen jaar geen specialist in mentale gezondheid. De belangrijkste drempels zijn de kostprijs van een consultatie of begeleiding (36 procent) en de overtuiging dat begeleiding niet nodig is (35 procent).
Opvallend: 54 procent van de Belgen heeft al AI gebruikt ter ondersteuning van mentaal welzijn. Bij Belgen jonger dan 35 gaat het zelfs om 74 procent. Dat gaat echter soms ook grondig mis, één op de vijf geeft aan dat een AI-taalbot schadelijke adviezen gaf. "AI-modellen zoals ChatGPT zijn voorgeprogrammeerd om de gebruiker naar de mond te praten", stelt Godderis. "Ze zijn erg sterk in parafraseren: ze herhalen jouw probleem op een empathische manier, waardoor je je snel begrepen voelt. Dat geeft erkenning, maar het is géén therapeutisch advies. Een échte therapeut zal je, in tegenstelling tot een AI-bot, ook durven tegenspreken."
Op de werkvloer blijft het aanbod beperkt. Bij 40 procent van de werkende Belgen biedt de werkgever geen enkel initiatief rond mentale gezondheid aan, terwijl 80 procent zegt zulke ondersteuning te zullen gebruiken als die er is.
Het Mind Health Report is een jaarlijkse studie die IPSOS in opdracht van AXA uitvoerde bij 19.000 volwassenen in 18 landen, onder wie 1.000 Belgen tussen 18 en 75 jaar.
