De wereld is vandaag niet beter voorbereid op een pandemie, zelfs nadat de ebola-uitbraak tien jaar geleden en de coronapandemie zes jaar geleden hebben blootgelegd hoe de wereldwijde respons tekortschoot. Dat concludeert de expertengroep Global Preparedness Monitoring Board (GPMB) in een rapport.
De GPMB werd in 2018 opgericht door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de Wereldbank om de paraatheid voor globale gezondheidscrisissen te verbeteren. Het initiatief kwam er na de ebola-epidemie van 2014-2016 in West-Afrika, waarbij meer dan 11.000 mensen om het leven kwamen.
De crisissen die sindsdien plaatsvonden, zoals de COVID-pandemie, hebben heel wat hervormingen op gang gezet en hebben geleid tot miljarden aan investeringen in preventie en respons. Die blijken echter onvoldoende om te een antwoord te bieden op het stijgende risico op pandemieën, waarschuwen de experts.
Zo is de paraatheid wel verbeterd, maar werden de inspanningen tenietgedaan door de groeiende impact van politieke fragmentatie, ecologische verstoringen en wereldwijd reizigersverkeer, terwijl de ontwikkelingshulp op het laagste niveau ligt sinds 2009.
De experts analyseerden de impact van de vijf internationale gezondheidscrisissen ('Public Heath Emergencies of International Concern') in de afgelopen tien jaar op gezondheidssystemen, economieën en maatschappijen. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat we stappen achteruit hebben gezet op vlak van de gelijkwaardige toegang tot diagnostiek, vaccins en geneesmiddelen. Zo duurde het bijna twee jaar tot de getroffen lage-inkomenslanden toegang kregen tot mpox-vaccins, nog langer dan de 17 maanden die nodig waren om COVID-vaccins tot in die landen te krijgen.
Bovendien hebben zowel ebola als COVID het vertrouwen in de politiek, de burgerlijke vrijheden en de democratische normen aangetast, wat nog werd versterkt door gepolitiseerde reacties, aanvallen tegen wetenschappelijke instellingen en polarisering. In de huidige, meer verdeelde wereld, die er ook financieel slechter aan toe is, zouden overheden hun burgers minder goed kunnen beschermen tegen een pandemie, wat de impact op alle landen nog zou vergroten, benadrukt het rapport.
Oplossingen als AI en technologie kunnen volgens de experts de paraatheid versterken, zeker als het gaat over monitoring, maar kunnen zonder effectief bestuur en waarborgen kunnen die de ongelijkheden die zo typerend waren voor de COVID-19-pandemie nog vergroten.
"Er zijn wel degelijk oplossingen", aldus GPMB-covoorzitter Kolina Gabrar Kitarovic in een persbericht. "Maar zonder vertrouwen en gelijkheid zullen die de mensen die ze het meeste nodig hebben niet bereiken. Politieke leiders, de industrie en het maatschappelijk middenveld kunnen het tij nog keren, maar dan moeten ze hun engamenten omzetten in meetbare vooruitgang voor de volgende crisis toeslaat."
De expertengroep identificeert ook drie prioriteiten voor beleidsmakers: het opzetten van een permanent en onafhankelijk mechanisme om risico's op pandemieën te monitoren, het bevorderen van een gelijkwaardige toegang tot levensreddende vaccins, tests en behandelingen door het pandemieakkoord dat de WHO-lidstaten in 2025 goedkeurden ook te finaliseren en te ratificeren en het verzekeren van voldoende financiering voor zowel preventie als snelle responsmaatregelen als een crisis uitbreekt.
