Koning Filip heeft dinsdag in het Brusselse Paleis der Academiën de Francqui-Collenprijs 2026 uitgereikt aan professor Diether Lambrechts (KU Leuven/VIB) en professor Patrice Cani (UCLouvain). De onderscheiding, die geldt als een van de meest prestigieuze wetenschappelijke prijzen van het land, bekroont dit jaar onderzoek dat heeft geleid tot concrete toepassingen in de oncologie en tot nieuwe inzichten in de rol van het darmmicrobioom bij obesitas en type 2-diabetes.

Professor Diether Lambrechts ontving de prijs in de categorie Medische Wetenschappen voor zijn onderzoek naar de meest geschikte behandeling voor kankerpatiënten. Zijn team analyseert tumoren cel per cel om beter te begrijpen hoe kankercellen zich aan het immuunsysteem onttrekken en waarom bepaalde patiënten wel of niet reageren op behandelingen.

Dat onderzoek leidde onder meer tot de identificatie van twee specifieke biomerkers voor darm- en eierstokkanker. Volgens de Francqui Stichting kunnen artsen aan de hand van die indicatoren een duidelijk antwoord krijgen op de vraag of een patiënt baat heeft bij een specifieke behandeling, zoals immunotherapie. De gegevens van zijn onderzoeksgroep worden vandaag wereldwijd gebruikt door onderzoekers.

“Er zijn in de wetenschap miljoenen biomerkers beschreven, maar er zijn heel weinig onderzoekers die erin slagen om effectief een verandering te brengen voor iemand die vandaag of morgen de diagnose kanker krijgt. Dat is waar wij het voor doen”, zegt professor Diether Lambrechts.

De Francqui Stichting benadrukt ook de nauwe samenwerking van de onderzoeksgroep met het medische en farmaceutische ecosysteem om wetenschappelijke bevindingen zo snel mogelijk naar de patiënt te vertalen. Dankzij de door professor Lambrechts ontwikkelde testen kunnen bepaalde analyses vandaag in België worden uitgevoerd, terwijl daarvoor vroeger een beroep moest worden gedaan op laboratoria in de Verenigde Staten.

In de categorie Biologische Wetenschappen ging de Francqui-Collenprijs naar professor Patrice Cani voor zijn onderzoek naar de wisselwerking tussen voeding, darmbacteriën en stofwisselingsziekten. Al meer dan twintig jaar bestudeert hij de rol van het darmmicrobioom bij aandoeningen zoals obesitas en type 2-diabetes.

De jury bekroonde onder meer zijn ontdekkingen rond Akkermansia muciniphila. De onderzoeker stelde een verband vast tussen de afwezigheid van deze darmbacterie en aandoeningen zoals obesitas en diabetes. Toediening van de bacterie bleek vervolgens zowel de barrièrefunctie van de darm als het immuunsysteem te versterken.

“Daarom hebben we in 2016 een universitaire spin-off opgericht, omdat we een zo groot mogelijk publiek wilden bereiken. Zo is deze ontdekking effectief van het laboratorium tot bij de mens geraakt, en is de bacterie nu wereldwijd commercieel beschikbaar”, zegt professor Patrice Cani.

Volgens Marie-Claire Foblets, CEO van de Francqui Stichting, tonen beide laureaten aan hoe Belgisch onderzoek een directe impact kan hebben op de patiëntenzorg. “Hun ontdekkingen zijn geen abstracte doorbraken, ze bepalen welke kankerpatiënt vandaag de juiste behandeling krijgt en hoe we obesitas en diabetes morgen aanpakken”, stelt zij.