Het debat over de verhoogde tegemoetkoming (VT) zorgde op het congres van de ‘Medische Wereld’ voor een scherpe ideologische clash tussen artsenvertegenwoordigers, politici en armoedeorganisaties. Uit twee polls bij het publiek bleek dat een meerderheid het systeem onhoudbaar vindt en de automatische toekenning wil terugschroeven. N-VA-fractieleider Axel Ronse riep op tot een ‘coalition of the willing’ om het systeem grondig te resetten.

Het debat volgde aansluitend op de discussie over langdurig zieken, waarover De Specialist en Medi-Sfeer maandag al berichtten. Centraal stond de vraag wie recht moet hebben op het statuut, hoe misbruik kan worden aangepakt en welke impact dat heeft op de toegankelijkheid van zorg.

Een eerste online poll bij het publiek maakte meteen duidelijk hoe kritisch de zaal tegenover het huidige systeem staat. Op de vraag “Het systeem van verhoogde tegemoetkoming is onhoudbaar?” antwoordde 35,4% “eens” en 40,4% “helemaal eens”. Slechts 24,3% ging daar niet mee akkoord.

Voor Irina De Knop van Anders is de poort veel te wijd opengezet: “Vandaag hebben 2,4 miljoen mensen recht op een verhoogde tegemoetkoming, ongeveer dubbel zoveel als het aantal mensen in armoede. Er worden steeds meer categorieën automatisch toegevoegd, waardoor de financiële druk verschuift naar de werkende bevolking.”

Het probleem ligt niet alleen bij de omvang van de doelgroep, maar ook bij de koppeling met het verbod op ereloonsupplementen voor VT-patiënten, zei ze. “Wat artsen niet mogen aanrekenen aan VT-patiënten zullen ze moeten afwentelen op een steeds kleinere groep.”

“Overschakelen naar een opt-in”

Ook dr. Jos Vanhoof van het Vlaams Artsensyndicaat uitte scherpe kritiek op de automatische toekenning. Vanhoof maakte daarbij een onderscheid tussen 900.000 echte VT’s uit de klassieke WIGW-categorieën en de ongeveer 1,5 miljoen bijkomende rechthebbenden op basis van inkomen. Hij herhaalde zijn pleidooi om over te schakelen op een opt-in: “Wie meent er recht op te hebben, kan daar actief een aanvraag voor doen, met inkomens- en vermogensonderzoek.”

Volgens Vanhoof ondermijnt de automatische toekenning de geloofwaardigheid van het systeem. Hij pleitte tegelijk voor een indexering van het remgeld op de consultatie bij de huisarts tot 6,2 euro voor niet-VT-patiënten, wat volgens hem structureel 150 miljoen euro zou kunnen opleveren zonder de toegankelijkheid voor kwetsbare patiënten aan te tasten.

Heidi Degerickx van het Netwerk tegen Armoede verzette zich fel tegen de voorstelling dat het systeem te genereus zou zijn. Voor haar ligt het probleem net in het niet-gebruik van rechten: “45% van de mensen op beroepsactieve leeftijd die er recht op hebben, heeft het statuut nog altijd niet”, stelde ze. “Bij gepensioneerden gaat het nog om 25%.” Ze wees erop dat veel mensen in armoede administratief de weg verliezen en verdedigde daarom de automatische toekenning voor kwetsbare gezinnen.

Toch bleek uit een tweede poll dat een ruime meerderheid van de aanwezigen voorstander is van een hervorming. Op de vraag “Een verhoogde tegemoetkoming mag geen automatisch recht zijn?” antwoordde 64,4% bevestigend. Slechts 25,6% wilde het automatische systeem behouden.

“De natte droom van de socialisten”

Moderator Bart Verhulst toonde een videofragment uit de Kamer waarin minister Frank Vandenbroucke pleitte voor controle van roerende inkomsten en vermogens en een uitsluiting van bestuurders van managementvennootschappen en mensen met meerdere substantiële eigendommen. “Het kan niet de bedoeling zijn dat iemand die strak in het pak met een Porsche van de vennootschap rondrijdt, recht heeft op verhoogde tegemoetkoming”, aldus Vandenbroucke.

Die voorstellen verdeelden het panel. Irina De Knop waarschuwde voor wat zij omschreef als “de natte droom van de socialisten: het vermogenskadaster”. Volgens haar dreigt de remedie erger te worden dan de kwaal. “Wij zouden deze discussie niet zo scherp voeren als Vandenbroucke de verhoogde tegemoetkoming niet gekoppeld had aan een supplementenverbod voor artsen”, zei ze. “Dat is de stok in het hoenderhok.”

N-VA-fractieleider Axel Ronse verdedigde dan weer expliciet de voorstellen van Vandenbroucke om de controle op vermogen en inkomsten te versterken. “Als iemand iets aanvraagt, mag de overheid toch nagaan wat de roerende inkomsten zijn?”, wierp hij op. “Dat gebeurt ook bij studiebeurzen en andere sociale voordelen.”

“De staart is verlengd”

“Het debat mag niet alleen focussen op misbruik aan de onderkant van de samenleving”, aldus nog Ronse. “Als we misbruik willen aanpakken, moeten we ook naar de bovenkant kijken.” Tegelijk uitte hij forse kritiek op de uitbreidingen die de regering de voorbije jaren heeft doorgevoerd. Volgens Ronse werden de inkomensgrenzen systematisch opgetrokken en kregen mutualiteiten meer instrumenten om het statuut gemakkelijker toe te kennen.

“De staart is ook verlengd”, stelde hij vast. “Als iemand opnieuw gaat werken, blijft die vandaag nog twaalf maanden recht hebben op verhoogde tegemoetkoming. Voor mij zou dat veel sneller moeten uitdoven.” De budgettaire gevolgen zijn enorm, waarschuwde hij: “Vandaag gaat ongeveer drie miljard euro naar de verhoogde tegemoetkoming. Ik denk dat het ook moet kunnen met twee miljard die gericht besteed worden.”

Hij koppelde het debat ook aan de toestand van de Belgische overheidsfinanciën. “Ons land is virtueel failliet. We lenen vandaag op leningen op leningen.” Naar analogie met de werkloosheidsval waarschuwde Ronse voor wat hij omschreef als een VT-val. “Mensen worden ontmoedigd om opnieuw aan het werk te gaan omdat ze dan een hele reeks sociale voordelen verliezen.”

“U moet zich niet opwinden”

Voormalig minister Maggie De Block kwam gevat tussen vanuit de zaal. Nadat Heidi Degerickx verschillende keren ongepast de andere panelleden had onderbroken, reageerde De Block opvallend direct: “U moet zich niet opwinden, mevrouw. Er is geen discussie over het recht op verhoogde tegemoetkoming voor mensen in armoede”, zei ze. “Het gaat hier over de misbruiken van de verhoogde tegemoetkoming. Die misbruiken zijn er, en u weet dat maar al te goed.”

Volgens De Block hoeft daarvoor geen vermogenskadaster te worden uitgebouwd. Ze pleitte eerder voor gerichte controles via verklaringen op eer en bestaande databanken. “Als er een aanvraag gebeurt, kan men objectief vragen of iemand onroerende goederen heeft, hier of in het buitenland, of iemand over middelen beschikt of op grote voet leeft. OCMW’s doen dat vandaag ook al voor sociale woningen of steun. En we moeten realistisch blijven: we gaan nooit een vermogenskadaster op Tenerife of in Marokko krijgen.”

Daarnaast stelde ze zich kritisch op tegenover de automatische uitbreiding van het statuut naar alle personen binnen eenzelfde gezin. “Dat is niet nodig”, vond ze. “Er kunnen mensen onder hetzelfde dak wonen die wel degelijk een inkomen hebben.” Haar conclusie leverde applaus op uit de zaal: “We moeten een kat een kat noemen: een inkomen is een inkomen, een vermogen is een vermogen en een recht is een recht.”

“Remgeld mag geen fetisj zijn”

De Knop verdedigde expliciet een verhoging van de remgelden voor wie dat kan betalen. “Zelfs bij mensen met verhoogde tegemoetkoming mag het geen fetisj zijn om het remgeld licht te verhogen om overconsumptie tegen te gaan.” Degerickx reageerde daar fel op. “Als je als alleenstaande maar vijftien euro per week overhoudt, ga je niet naar de huisarts als je vier euro remgeld moet betalen”, zei ze. “Dan stel je zorg uit of haal je medicatie niet af.”

Op het einde van het debat riep Axel Ronse op tot een “coalition of the willing” om het systeem grondig te hervormen. “Je moet met alle betrokkenen bekijken wie het echt nodig heeft”, besloot hij. “Als je met bijvoorbeeld twee miljard euro de mensen kan helpen die het echt nodig hebben, dan is dat gewoon gezond boerenverstand.”

Lees ook: Hoog aantal langdurig zieken is vooral een probleem voor de overheid