In tijden van ingrijpende hervormingen biedt Geert Smits (voorzitter van de Belgische Vereniging van Ziekenhuisdirecteurs en CEO van AZ Monica) een heldere, strategische langetermijnvisie. Voor Smits moet zijn vereniging proactief nadenken over de "dag van overmorgen". Financiering, co-governance en innovatie vormen dan uiteraard sleutelwoorden.

Met de studiedag "Financing Hospital Innovations: Public-Private Partnerships" agendeert de BVZD op 10 september een prangend debat. Belgische ziekenhuizen staan immers onder toenemende financiële druk terwijl de behoefte aan innovatie sterk groeit. Een onhoudbare spreidstand. Geert Smits erkent dat de huidige financiering ontoereikend is. Of de hervormingsplannen van minister Vandenbroucke dan geen soelaas bieden? “In de sector leeft daarover heel wat onrust, zeker in het licht van de sterke innovatie vandaag, gestuwd door middelen van directies en artsen.” Maar velen vrezen dat de nieuwe plannen deze motoren ondergraven. “Onze reactie op de nota van de IMC-expertencommissie luidde dat innovatie niet beperkt mag blijven tot de UZ’s. Er bestaan flink wat mooie voorbeelden van heel sterke innovatie in AZ’s. Denk aan ‘RADar’ in Delta Roeselare, maar er zijn er vele andere.”

Een uitweg ziet de BVZD-voorzitter in externe fondsen en publiek-private samenwerkingen (PPS). “Door partnerschappen met de medisch-technologische industrie - bijvoorbeeld voor diagnostische en beeldvormingsapparatuur - verzekeren ziekenhuizen zich van topapparatuur, terwijl bedrijven langdurige zekerheid krijgen. Die denkoefening was de aanleiding tot deze studiedag. In Antwerpen is het Cadix-ziekenhuis een voorbeeld van een publiek-private samenwerking”.

Geert Smits is een overtuigd pleitbezorger van Value-Based HealthCare. De whitepaper van de BVZD (2024) biedt een concreet plan om waarde voor de patiënt centraal te stellen. Waar de overheid focust op top-down structuurhervormingen, beschouwt Smits VBHC als een noodzakelijke bottom-up reflex. Zo kunnen zorgverleners geïntegreerd over de zorgketen samenwerken, wat de patiëntenkwaliteit en efficiëntie ten goede komt. Hij ziet hierin bovendien een groeiende openheid bij instanties zoals het Riziv.

Co-governance ja, machtsstrijd neen

Co-governance vormt evenzeer een hete aardappel bij de totstandkoming van hervormingen.  “Die is natuurlijk wel deels ingebakken in de huidige financiële regelingen. Als co-governance tussen directies en artsen zou wegvallen, bijvoorbeeld door de nomenclatuurherrijking of de hertekening van intellectuele honoraria vs. technische honoraria, dan valt ook die belangrijke motor van co-financiering weg. Voor mij moeten artsen dus zeker betrokken worden bij het ziekenhuisbeleid. Of je dat nu in de wet moet vastleggen met quota, maakt het wel heel stringent. Wel dringt een regeling zich op. Anders ga je voorbij aan het feit dat artsen essentieel zijn voor het ziekenhuis. Niet alleen om hun takenpakket, maar ook om hun zicht op de toekomst, een hoeksteen voor een uitgekiende strategie.”

Dat het kostenaandeel van honoraria naar het Budget Financiële Middelen (BFM) overgeheveld zou worden volgens de ad-hocwerkgroep over de hervorming van de ziekenhuisfinanciering? Een rode lijn is dat voor de artsensyndicaten. Smits toont zich begripvol voor syndicale bezorgdheden, en stelt zich constructief op in de zoektocht naar een oplossing. De financiering mag niet uitmonden in een machtsstrijd, vindt hij. Hij wijst op succesvolle praktijkmodellen zoals gezamenlijke medische investeringsfondsen. Daarin beslissen artsen en directie in consensus over zware investeringen (zoals robots of EPD-systemen).

Hoe faciliteer je de moeilijke transitieperiode van waar ziekenhuizen door moeten? Sommige ziekenhuizen reageren defensief in de lijn van het NIMBY (not in my backyard) syndroom. Als ziekenhuisleider gaat Smits daar tegenin. Hij spreekt uit praktijkervaring. Met AZ Monica concentreerde hij proactief acute diensten op één campus (Deurne) en herpositioneerde hij de campus in Antwerpen als focuskliniek voor orthopedie en maxillo-faciale heelkunde. “Dat bewijst dat ziekenhuizen verandering willen omarmen, mits er rechtszekerheid en financiële ruimte is.” Smits bekritiseert echter dat een transitiefonds ontbreekt in de regeringsnota's. Verandering en infrastructuur vergen aanzienlijke investeringen. Zonder overheidsgaranties is die sprong simpelweg onhaalbaar.

Cybersecurity

Daarnaast dringt hij erop aan dat de overheid de wetgeving versoepelt voor back-office samenwerking. Projecten rond gemeenschappelijke cleanrooms of magazijnen botsen nu op wettelijke limieten. Dat remt schaalvoordelen af om zware Europese normen (zoals NIS2-cybersecurity en GDPR) te bekostigen. De federale cybersecuritysubsidies (15 miljoen) noemt hij dan ook "ruimschoots onvoldoende" in het licht van de werkelijke noden. Met zijn IT-achtergrond heeft hij hier zeker recht van spreken.

Overigens werd zijn eigen ziekenhuis niet gespaard op dat vlak. Net toen hij het BVZD-voorzitterschapsmandaat opnam, werd het gehackt. Naar aanleiding daarvan werd gewezen op veiligheidsrisico's bij externe leveranciers - al was dat niet het probleem bij AZ Monica dat ook nooit losgeld betaalde. “Ons ziekenhuis moest wel tijdelijk verbindingen met bepaalde firma’s stopzetten”, licht Geert Smits toe. “Preventie van dergelijke lekken is technisch oplosbaar, onder andere door netwerksegmentatie toe te passen, zodat leveranciers uitsluitend binnen een afgeschermd segment werken”, analyseert hij.

Hij geeft daarnaast toe dat strenge cybersecurityrichtlijnen tot spanningen leiden op de werkvloer: artsen en andere gebruikers willen functionele, innovatieve software, terwijl de IT-afdeling de boot moet afhouden omdat de tools niet voldoen aan de veiligheidsnormen. Leveranciers moeten hier strenger op hun plichten worden gewezen

Hij oppert om de eerdere studiedagen die de vereniging (BVZD) over cybersecurity organiseerde, nieuw leven in te blazen.

Tot slot: welke maatregel zou hij prioriteren als hijzelf (eerste) minister was? “Ik zou de zorgsector niet langer benaderen als kostenpost, maar als een economische motor en winstcentrum. Een gezonde bevolking betekent een enorme economische meerwaarde.”

Hij pleit voor een geïntegreerd plan waarin curatieve zorg en preventie hand in hand gaan, gesteund door doordachte financiële prikkels.

> De studiedag "Financing Hospital Innovations: Public-Private Partnerships"