Overbevolking gevangenissen : "Wanneer wordt een gedetineerde een patiënt?" 

"Wanneer wordt een gedetineerde een patiënt", zo vraagt Pieter Houbey, ondervoorzitter van de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen (CTRG), zich af na het bezoek van de Raad aan de ouderenafdelingen van de gevangenissen in Merksplas en Saint-Hubert. Hun rapport en een nieuwe documentaire 'Achter de tralies van de tijd' tonen woensdag de situatie van het groeiende aantal oudere gedetineerden in de gevangenis. En beide tonen schrijnende omstandigheden.

In de gevangenissen van Merksplas en Saint-Hubert heeft de directie op eigen initiatief, vaak uit noodzaak, een ouderenafdeling ingericht. Er is namelijk geen centraal, geïntegreerd beleid, zo hekelt Houbey. In Merksplas werd  een zaal ingericht met 22 bedden voor oudere gedetineerden: de fameuze zaal 1. Het overgrote deel van de gedetineerden in die zaal heeft een zeer hoge zorgnood en ondersteuning nodig voor alledaagse activiteiten, zoals bij verplaatsingen naar de eetzaal en persoonlijke verzorging. De bewoners van de zaal zijn vaak door verlamming bedlegerig, mobiel erg beperkt, zwaar dement, incontinent of verward. 
De wet schrijft voor dat wie in de gevangenis zit, gelijkwaardige zorg moet kunnen krijgen als buiten de gevangenis. De gezondheidszorg in de gevangenis moet bovendien het lichamelijke, geestelijke en sociale welzijn van de gedetineerde bevorderen, behouden of herstellen. Aan beide voorwaarden wordt voor ouderen in veel gevallen niet voldaan, stelt het rapport. 
"Dat komt voornamelijk omdat gevangenissen zijn ingericht vanuit een veiligheidsprincipe en niet vanuit een zorgprincipe", legt Houbey uit. "Zo zijn er bijvoorbeeld zware deuren en trappen die het verhinderen dat gedetineerden gaan lopen, maar die verhinderen ook dat een persoon die slecht ter been is naar de kinesieruimte geraakt."
"In zo'n situaties rijzen er vragen op over menswaardig oud worden en sterven. Maar ook over wanneer een gedetineerde een patiënt wordt en of je plaats dan nog wel in de gevangenis is", aldus Houbey. Doordat het aantal mensen zijn laatste levensfase doorbrengt in de gevangenis, wordt sterven in detentie een nieuw aandachtspunt, klinkt het.
Als de ondervoorzitter mag dromen van een ideale situatie, ziet hij allereerst een specifieke ouderenafdeling in de gevangenis zelf, waar ruimte is om specifieke zorg te verschaffen en met mensen die voldoende opgeleid zijn voor geriatrische en palliatieve zorg. Dat is nu vaak niet het geval.
De CTRG stelde namelijk vast dat er in beide gevangenissen te weinig zorgpersoneel is, waardoor medische ingrepen buiten de gevangenis vaak moeten worden uitgesteld, omdat anders de alledaagse zorgen niet kunnen doorgaan. Voor die alledaagse zorgen steunen de gevangenissen ook erg op de hulp van een 'fatik', een medegedetineerde die in dit geval de functie van zorgkundige op zich neemt. Al kregen zij zelden voldoende medische scholing. Ook is er vaak niet voldoende ruimte, privacy of hygiëne voor bepaalde zorghandelingen, zoals het plaatsen van een blaassonde of het gebruik van een tillift. 
"Idealiter zou er ook meer aandacht zijn voor holistische zorgverlening", aldus Houbey. "Zo moet er ruimte zijn voor cognitieve stimulering, zeker voor de bedlegerige gevangenen die hele dagen in bed liggen. Voor hen gaat de tijd tergend traag vooruit." Ook moet er ruimte zijn voor multidisciplinaire zorg, met onder meer een kinesist, psychiater, activiteitenbegeleider en geriatrisch arts, klinkt het. 
Een andere optie is een specifiek ingericht, klein detentiehuis of een beveiligde afdeling in een woonzorgcentrum, zodat er wel voldaan kan worden aan de veiligheidsvoorwaarden zonder in te boeten op de zorgnoden. 
Momenteel zitten er ruim 140 70-plussers in de Belgische gevangenisssen, maar zijn ook 1.180 55-plussers die binnen enkele jaren ook zorgen gaan nodig hebben. De detentiecentra kijken dus een toekomst met heel wat extra zorgvraagstukken in de ogen. "De vraag is niet langer óf het gevangenissysteem moet worden herzien, maar hoe", besluit Houbey zijn pleidooi.

U wil op dit artikel reageren ?

Toegang tot alle functionaliteiten is gereserveerd voor professionele zorgverleners.

Indien u een professionele zorgverlener bent, dient u zich aan te melden of u gratis te registreren om volledige toegang te krijgen tot deze inhoud.
Bent u journalist of wenst u ons te informeren, schrijf ons dan op redactie@rmnet.be.