Indien ziekenfondsen aanvullende voordelen willen aanbieden, dan zullen ze in de toekomst moeten aantonen dat die gelieerd zijn aan gezondheid of welzijn. Terugbetaling van homeopathie of acupunctuur lijken daar niet onder te vallen. Dat staat in een voorstel waarmee minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) het landschap van de ziekenfondsen stevig wil hervormen. Die zouden voortaan geen participaties meer mogen nemen in commerciële initiatieven en er komt een rem op hun overwinsten.

Minister Vandenbroucke wil een "hervormingspact" aangaan met de ziekenfondsen. Over de rol en de kostprijs van de mutualiteiten is de voorbije weken al veel inkt gevloeid. De minister benadrukt dat de ziekenfondsen een belangrijke rol te spelen hebben naast de overheid en de vrije markt, waarin ze voor een stuk mee aan het stuur zitten van de solidaire gezondheidszorg. Maar dat betekent dus onder meer dat ze moeten evolueren met een duidelijke focus op gezondheid.
Vandenbroucke heeft het voorstel overgemaakt aan de regeringspartners en intussen ook toegelicht aan de ziekenfondsen. "Het is niet te nemen of te laten", zegt de minister. Er moet nog over onderhandeld worden. Het is volgens hem geen besparingsvoorstel, maar een hervorming die erop gericht is beter te doen op het vlak van doelmatigheid, transparantie en solidariteit.
De beoogde hervorming heeft bijvoorbeeld een impact op de verplichte aanvullende voordelen. Volgens het voorstel van de minister moeten die voordelen voortaan duidelijk gelieerd zijn aan gezondheidsdoelstellingen, of iets breder aan sociale of welzijnsdoelstellingen. De ziekenfondsen zullen hun voordelen voortaan duidelijk moeten rechtvaardigen. 
Homeopathie of acupunctuur lijken Vandenbroucke duidelijke voorbeelden van wat ziekenfondsen niet langer moeten terugbetalen. Voor het overige wil hij zich niet aan concrete voorbeelden wagen, zoals de bekende Kazou-kampen of skivakanties. De herverzekering van remgelden is niet langer mogelijk. Dat staat volgens de minister immers haaks op de rol die de ziekenfondsen spelen. 
Daarnaast wil de minister de berekening van de administratieve kosten van de ziekenfondsen op een nieuwe leest schoeien. De formule die vandaag wordt gehanteerd, is immers verouderd en complex. De nieuwe formule zal meer gericht zijn op eenvoud en transparantie. Daarnaast wordt de verdeling tussen de landsbonden herzien, net als de aanvullende vergoedingen die de ziekenfondsen krijgen voor specifieke opdrachten.
Ook de variabele financiering wordt grondig herzien. Daar mikt Vandenbroucke op een vereenvoudiging en op een meer resultaatgerichte aanpak. Zo zouden ziekenfondsen bijvoorbeeld kunnen worden afgerekend op de correcte vaccinering binnen een bepaalde doelgroep of op het aantal leden met een globaal medisch dossier. Binnen het landschap van de ziekenfondsen zelf ziet Vandenbroucke ruimte voor meer efficiëntie. Zo mag er tegen 1 juli 2028 per landsbond maar één ziekenfonds per gewest of gemeenschap overblijven. Met andere woorden: provinciale ziekenfondsen moeten fusioneren tot een groter geheel.
Nog een pijler binnen de hervorming schrijft voor dat ziekenfondsen in versneld tempo moeten digitaliseren en zich omvormen tot datagedreven en transparante organisatie. Een flink karwei, beseft de minister. Maar er is haast mee gemoeid, want ons land voelt de hete adem van een Europese verordening in de nek. Een voorbeeld houdt in dat ziekenfondsen de facturatietermijn voor gezondheidszorgprestaties moeten verkorten van twee jaar naar zes maanden. Dat zou kunnen helpen om bepaalde zware fraudegevallen sneller op te merken.
De hervorming schetst voorts een kader om belangenconflicten tegen te gaan. Zo vindt Vandenbroucke het niet kunnen dat een ziekenfonds financieel participeert in commerciële organisaties. In non-profitorganisaties kan dat wel, indien die gericht zijn op gezondheidszorg en welzijn. Maar directieleden en medewerkers mogen daar niet langer zetelen in raden van bestuur. De minister denkt niet dat daar per se "malversaties" mee gebeuren, maar het gaat om een vorm van helderheid waar publiek en politiek vandaag meer naar vragen.
Tot slot neemt het voorstel de facultatieve verzekeringen die de ziekenfondsen aanbieden, onder de loep. Die moeten beantwoorden aan bepaalde voorwaarden rond toegankelijkheid. Maar belangrijk zijn de overwinsten die de ziekenfondsen boeken. "Ze moeten reserves hebben, zelfs veel reserves", aldus de minister. Maar indien ze boven een bepaalde solvency-ratio gaan, wil Vandenbroucke dat deel laten terugvloeien naar de leden via lagere premies, of dat laten herinvesteren in gezondheidsinitiatieven.