Hoe lang moet een patiënt met migraine, nekpijn of astma thuisblijven van het werk? Tot nu toe moesten artsen dat vooral op ervaring en inschatting baseren. Twintig nieuwe, wetenschappelijk onderbouwde fiches moeten daar verandering in brengen. Ze geven per pathologie een richtlijn voor de verwachte duur van arbeidsongeschiktheid. “De fiches zijn bedoeld als ondersteuning, niet als controlemiddel,” zegt projectleider Lode Godderis.

Prof. Lode Godderis (KU Leuven en IDEWE) stelde de fiches gisteren voor op een colloquium van het Nationaal College voor Socialeverzekeringsgeneeskunde inzake arbeidsongeschiktheid in Brussel. Hij vergelijkt het schrijven van een ziektebriefje met het voorschrijven van geneesmiddelen: “Je kiest als arts een middel én een dosering. Waarom zouden we diezelfde logica niet toepassen op ziekteverlof? Wat is per aandoening de ‘juiste dosis arbeidsongeschiktheid’?”

Onder zijn leiding en in opdracht van de FOD Sociale Zekerheid startte een multidisciplinair team met een grondige literatuurstudie over twintig veelvoorkomende aandoeningen in de huisartsenpraktijk. Denk onder meer aan migraine, cervicale pijn, astma, epilepsie, COPD en het chronisch vermoeidheidssyndroom. Het doel: wetenschappelijke evidentie verzamelen over de verwachte duur van werkonderbreking.

Van literatuur tot praktijkgerichte fiche
De aanpak was systematisch. Naast internationale literatuur (PubMed, Cochrane, CINAHL) werd ook grijze literatuur geanalyseerd via o.a. Ebpracticenet en NHG. De bevindingen werden vervolgens getoetst via workshops met medische experten per pathologie. Het resultaat: twintig uniforme fiches die huisartsen concrete handvatten bieden.

Elke fiche bevat:

• Een medische omschrijving van de aandoening
• Informatie over herstel en therapie
• Richtlijnen voor het terugkeerproces naar werk
• Referentieduurtijden voor werkonderbreking
• Cruciale factoren die de inschatting beïnvloeden (bv. fysieke werkbelasting, werkhouding, psychosociale context)

Voorbeeld: cervicale pijn
Bij cervicale pijn varieert de duur van arbeidsongeschiktheid sterk. Uit de literatuur blijkt een gemiddelde van 11,3 dagen, met een spreiding tussen 3 en 23 dagen. De aard van het werk speelt ook mee: bij fysiek belastende beroepen loopt het gemiddeld op tot 12,4 dagen; bij minder belastend werk zakt dit naar 9,8 dagen. Factoren als werkhouding en psychosociale belasting (bv. een slechte werkrelatie) zijn medebepalend voor de inschatting.

Begeleiden, niet controleren
De fiches beantwoorden volgens Godderis aan een duidelijke behoefte in het veld. “Artsen zijn vaak onzeker over wat een ‘redelijke’ duur voor arbeidsongeschiktheid is. Ze missen houvast. Maar tegelijk leeft er bij huisartsen ook bezorgdheid: zullen deze fiches straks gebruikt worden om artsen te controleren in plaats van te ondersteunen?”

Die vrees is begrijpelijk, zegt hij. “Er is nu eenmaal een tendens naar meer en meer controle. Maar als academicus kan ik stellen dat de fiches bedoeld zijn als leidraad, niet als norm. Ze bieden een startpunt voor klinisch redeneren en overleg met de patiënt. Bovendien blijven duidelijke, op bewijs gebaseerde referentieduurtijden schaars. Dat moeten we eerlijk erkennen.”

Vervolg: onderzoek en dialoog
De ontwikkeling van deze fiches is slechts het begin. Er is nood aan verder onderzoek, validatie in de praktijk en feedback van het veld. Een voorstel dat op tafel ligt, is het invoeren van een systeem van peer-comparison feedback om artsen te ondersteunen bij beslissingen rond werkhervatting.

De boodschap van Godderis is duidelijk: “Ziektebriefjes zijn medische beslissingen met maatschappelijke impact. Deze fiches helpen om die beslissingen beter onderbouwd te nemen, met oog voor de mens én de werkcontext.”

Ter herinnering: volgens het rapport van 2024 van het Nationaal College voor Socialeverzekeringsgeneeskunde inzake arbeidsongeschiktheid was het oorspronkelijke doel om de 20 fiches vóór eind 2024 te publiceren. Die timing verschoof later naar het eerste kwartaal van 2025.

Op dit moment is het nog niet duidelijk wanneer de fiches concreet beschikbaar zullen zijn en effectief in de praktijk toegepast worden. Tot op heden zijn enkel de 9 fiches uit 2022 officieel gecommuniceerd, geïntegreerd in de medische software en beschikbaar via de Cebam Evidence Linker. 

“Voor de publicatie van de nieuwe fiches wachten we op goedkeuring door Domus Medica en de SSMG. Net als in 2022 lijkt ons die stap essentieel voor een goede ontvangst van de fiches op het terrein. Dat proces is momenteel aan de gang,” verklaart dr. Schenkelaars, voorzitter van het Nationaal College voor Socialeverzekeringsgeneeskunde.

> Presentatie van Prof. Lode Godderis

> Voka wil dat huisarts zieke niet langer dan maand thuis mag schrijven

> 20 miljoen bespaarpotentieel door kwalitatief vloeistofbeheer