De Belgische gezondheidszorg kraakt in haar voegen. De toenemende zorgcomplexiteit, de demografische druk en de nasleep van COVID‑19 legden de zwakke plekken van ons systeem pijnlijk bloot. In dat vacuüm klinkt de roep om geïntegreerde zorg luider dan ooit. Maar zijn we werkelijk bereid om daarvoor de structurele keuzes te maken?

Over dat thema publiceerden dr. Jos Vandekerkhof (foto), voormalig medisch directeur Jessa Ziekenhuis Hasselt, en de beleidscoördinator medische directie van het Jessa Ziekenhuis, Charlotte Cleuren, zopas een opinie-artikel in het Tijdschrift voor Geneeskunde en Gezondheidszorg.

Voor patiënten is de realiteit intussen duidelijk, schrijven ze. Het zorglandschap is zo versnipperd dat velen er zonder begeleiding niet meer doorheen raken. Wachttijden, patiëntenstops en een overbelaste spoed vormen het nieuwe normaal. Overgangen tussen zorgniveaus – vooral van ziekenhuis naar thuis – blijven risicomomenten, met heropnames als voorspelbaar gevolg. De patiënt krijgt meer verantwoordelijkheid, maar minder houvast. Zonder coördinatie wordt autonomie een lege doos.

Voor zorgverleners is de situatie al even uitdagend. De verschuiving naar de eerste lijn, de nood aan multidisciplinariteit en de veranderende verwachtingen rond werk‑privébalans botsen met een systeem dat nog steeds gebouwd is op solopraktijken en verkokerde structuren. Ziekenhuizen evolueren naar doorloophuizen met kortere verblijven en meer ambulante zorg, maar de verbinding met de eerste lijn blijft broos. De silo’s zijn hardnekkig, en de kost van die fragmentatie wordt dagelijks zichtbaar in inefficiëntie, dubbel werk en discontinuïteit, analyseren de auteurs. “Zonder voldoende afstemming tussen ziekenhuizen en eerstelijn wordt de zorgcontinuïteit bemoeilijkt en dat verhoogt de kans op fouten en overbodige verstrekkingen.” En verder: “Zorgregio’s en eerstelijnszones zijn geografisch niet congruent, wat versnippering versterkt. De werking van de eerstelijnszones is bureaucratisch, complex en weinig professioneel georganiseerd. De link naar de tweede lijn ontbreekt vaak.”

En dan is er de overheid: daarvoor vormt de organisatie van het zorglandschap een structurele handicap. Zorgregio’s en eerstelijnszones overlappen elkaar zonder logica, en de professionalisering van de eerstelijnszones blijft achter. Beleidsinitiatieven bestaan naast elkaar, maar versterken zelden de samenhang. Zonder coherente governance blijft geïntegreerde zorg een beleidswoord zonder systeem.

Casemanagement

In die context wordt casemanagement vaak naar voren geschoven als de ontbrekende schakel. En terecht, luidt het: een gespecialiseerde zorgverlener die patiënten doorheen het zorgcontinuüm begeleidt, kan veel van de huidige fricties opvangen. Ziekenhuizen beschikken al over expertise via zorgpadcoördinatoren en projecten zoals HOST (1), die aantonen dat samenwerking over lijnen heen wél kan werken. “Maar zolang casemanagement afhankelijk blijft van tijdelijke projecten en versnipperde financiering, blijft het een pleister op een structureel probleem”, analyseren de auteurs.

De essentie is duidelijk: geïntegreerde zorg vraagt meer dan goede intenties. Het vraagt een fundamentele hertekening van financiering, governance, data‑uitwisseling en cultuur. Het vraagt dat we silo’s niet langer tolereren als onvermijdelijke realiteit. Het vraagt dat we casemanagement structureel verankeren en samenwerking belonen in plaats van bestraffen.

Conclusie van Jos Vandekerkhof en Charlotte Cleuren: de vraag is niet of geïntegreerde zorg noodzakelijk is. Dat debat is voorbij. De echte vraag is of we bereid zijn de sprong te wagen naar een systeem dat samenwerking centraal zet, of we blijven vasthouden aan een verkokerd model dat steeds minder werkt voor patiënten én zorgverleners.

> Vandekerkhof J, Cleuren C. Geïntegreerde zorg: evolutie of illusie? Tijdschr Geneesk 2026; 82: 19-23.

(1)   HOST: Hospital Outbreak Support Teams