De ambulante psychiatrie kreunt onder wachttijden, personeelstekort en toenemende administratieve druk. Psychiater Athena Beckers vatte het in De Specialist krachtig samen: “Als dit beleid wordt doorgezet, is een ravage onafwendbaar.” Ook ik stel me steeds vaker de vraag: kan ik dit werk nog doen zoals ik het bedoelde? Kan ik trouw blijven aan wat zorg hoort te zijn: menselijk, betrokken en echt?

Wat ik zie, hoor en voel in het werkveld, staat in schril contrast met hoe de politiek ermee omgaat. Intussen neemt het politieke klimaat steeds vijandiger vormen aan. Politici als Melissa Depraetere verklaren dat het “gedaan moet zijn met dokters en advocaten die een studiebeurs krijgen.” Conner Rousseau stelt dat “chirurgen met twee villa’s ook nog eens een sociaal tarief krijgen.”

Zulke uitspraken zijn niet alleen gratuit, ze zijn bewust polariserend. Ze schetsen een vals beeld van artsen als profiteurs. Maar wie in de ambulante psychiatrie werkt, weet: de realiteit is eerder die van overbelasting, onderbetaling en eindeloze administratie.

Onze patiënten zijn vaak mensen in kwetsbare situaties: met trauma’s, armoede, afhankelijkheden of een gebrekkig sociaal vangnet. Wie zich geen privétherapie van 80 euro of meer per sessie kan veroorloven, komt meestal terecht bij de Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg. Maar daar lopen de wachttijden op tot twee jaar. Voor iemand met suïcidale gedachten is dat onmenselijk. De morele belasting die dat op hulpverleners legt, valt nauwelijks te overschatten.

Tegelijk stijgt de administratieve last. We moeten almaar sneller rapporteren, attesteren, verantwoorden. Verslagen voor huisartsen, adviserend artsen of ziekenfondsen, attesten voor arbeidscoaches, overleg met andere zorgverleners: altijd onbetaald. Overleg buiten de consultatie? Niet rendabel.

Vanuit het beleid klinkt het steeds luider dat langdurig zieken geactiveerd moeten worden, dat artsen strikter moeten attesteren. Alleen blijven cruciale vragen onbeantwoord. Wat als werken nog niet haalbaar is? Wat als psychische klachten complex zijn en niet in een RIZIV-code passen? Patiënten die hun uitkering verliezen, klampen zich vast aan medische attesten als hun laatste reddingsboei. Die druk komt onvermijdelijk ook bij ons terecht.

De economische logica waarin zorg wordt geperst, is verstikkend. Alles moet meetbaar, rendabel en controleerbaar zijn. Stiltes in gesprekken? Niet efficiënt. Maar wat er echt toe doet in een mensenleven – hechting, hoop, zingeving – laat zich niet vangen in tabellen, noch in meetbare tijd. Toch zijn dat net de cruciale aspecten in onze job.

We moeten met minder mensen meer doen. Jonge collega’s krijgen te zware dossiers, ervaren psychiaters haken af. Op papier lijkt er voldoende zorg. In de praktijk zijn het korte interventies, noodoplossingen, en jonge hulpverleners die opbranden aan de morele belasting van dossiers waarvoor ze te weinig omkadering krijgen.

In De Specialist kwamen de voorbije weken verschillende jonge artsen-specialisten aan het woord over deze uitputtingsslag. Ze vertelden over hoe idealisme botst op bureaucratie, en hoe de menselijke dimensie steeds verder uit hun werk verdwijnt. Athena Beckers, die als jonge psychiater bewust voor extramurale zorg koos, liet zien hoe zelfs dat engagement onder druk staat. Haar stem staat niet alleen. Ze verwoordt een breed gedeelde ongerustheid.

Alsof dat nog niet genoeg is, blijft ook het publieke discours steken in clichés. Artsen met villa’s in Knokke en exuberante ereloonsupplementen: dat beeld staat mijlenver af van de realiteit waarin wij proberen overeind te blijven tussen idealisme en bureaucratie.

Zolang de overheid blijft besparen, controleren en stigmatiseren, zal niet alleen het systeem breken, maar ook de mensen erin. Patiënten én zorgverleners. En als dat gebeurt, blijft er van echte zorg alleen een lege doos over.