Er zijn momenten waarop een wet niet faalt door slechte intenties, maar door een fundamenteel misverstand over het systeem dat ze pretendeert te verbeteren. De voorgestelde kaderwet voor de gezondheidszorg is zo’n moment. De brede weerstand die ze oproept in het zorgveld, met de apothekers als opvallende uitzondering, maakt dat pijnlijk duidelijk.

De kaderwet is conceptueel incoherent, vertrekt van structureel wantrouwen tegenover professionals en ondergraaft het overlegmodel waarop de Belgische gezondheidszorg decennialang heeft gesteund. Ze belooft structuur en beheersbaarheid, maar tast precies de fundamenten aan die zorg werkbaar en kwalitatief hebben gehouden. Wat als modernisering wordt verkocht, is in werkelijkheid een verschraling van het denken over zorg.

De kern van het probleem is eenvoudig. De kaderwet vervangt onderhandeling door dwang. Waar overleg vroeger vertrok vanuit wederzijdse verantwoordelijkheid en het besef dat kwaliteit niet kan worden afgedwongen, introduceert deze wet opgelegde kaders, automatische sancties en een impliciete schuldpresumptie tegenover zorgverleners, in het bijzonder artsen. Dat is geen hervorming, maar disciplinering.

Een systeem dat ervan uitgaat dat professionals enkel correct handelen wanneer ze onder dreiging van sancties staan, zegt weinig over de zorgverlener en veel over het wantrouwen van de wetgever. Overleg verliest zo zijn betekenis en wordt herleid tot een procedure zonder reële invloed, terwijl verantwoordelijkheid plaatsmaakt voor loutere naleving.

De illusie van gelijkheid en controle

De wet wordt verkocht onder het vaandel van toegankelijkheid en gelijkheid. Maar wat hier wordt nagestreefd is geen rechtvaardigheid. Het is gelijkheidsfetisjisme. Niet elke zorgverstrekker is dezelfde, niet elke verantwoordelijkheid weegt even zwaar en niet elke inzet is inwisselbaar. Door die verschillen te ontkennen, ondermijnt men precies datgene wat zorg kwalitatief maakt: vakmanschap.

Diezelfde logica keert terug in de manier waarop digitalisering wordt ingezet. Waar digitale instrumenten zouden moeten ondersteunen, worden ze steeds vaker gebruikt als hefboom voor toezicht en afdwinging. Elektronische patiëntendossiers dreigen compliance-instrumenten te worden, indicatoren nemen de plaats in van professioneel oordeel en administratie verdringt klinisch denken. De zorg wordt zo niet efficiënter, maar trager, duurder en inhoudelijk armer.

Tegen die achtergrond is het veelzeggend dat het beperkte draagvlak voor deze wet één duidelijke uitzondering kent: de apothekers. Dat zij minder weerstand tonen is geen toeval. Hun praktijk is vandaag al volledig geconventioneerd, sterk gestandaardiseerd en financieel ingebed in het derdebetalersysteem. De kaderwet verandert hun kernpraktijk nauwelijks.

Voor artsen ligt dat fundamenteel anders. Voor hen raakt deze wet aan de essentie van het beroep: autonomie, verantwoordelijkheid en professioneel gezag. Dat verklaart het fundamentele verschil in reactie en het brede verzet in andere delen van het zorgveld.

Een gezondheidszorg kan niet duurzaam functioneren op basis van wantrouwen, automatisme en sanctiepolitiek. Zonder sterke professionals, zonder klinisch leiderschap en zonder ruimte voor verantwoordelijkheid wordt zorg herleid tot een technocratisch proces. Niet menselijker, niet goedkoper en niet beter. De kaderwet lost geen problemen op. Ze verplaatst ze, verhardt ze en ondergraaft het morele contract tussen samenleving en zorgverlener.

Staatsgeneeskunde in moderne gedaante

En ja, laten we het benoemen zonder omwegen. Dit is een concrete stap richting staatsgeneeskunde, niet in haar karikaturale vorm, maar in haar meest verraderlijke variant. Geen nationalisatie van praktijken, maar centralisering van macht. Geen verbod op vrije beroepen, maar een sluipende uitholling van autonomie. Geen expliciet bevel, maar sturing via sancties, data en financiering.

Het zwaartepunt van de zorg verschuift van professionele verantwoordelijkheid naar politieke en administratieve controle. Het overlegmodel wordt uitgehold, de vrijheid om niet te conventioneren wordt moreel en financieel gestraft en klinische beslissingen worden steeds sterker ingebed in vooraf vastgelegde kaders. De boodschap is helder: wie afwijkt, betaalt.

Dat is staatsgeneeskunde in moderne gedaante. Niet gedragen door vertrouwen in vakmanschap, maar door wantrouwen dat wordt vertaald in regelgeving en algoritmes. Een systeem dat zijn beste krachten zo behandelt, is niet bezig met hervormen maar met controleren uit angst. Angst voor kosten, angst voor verschil en angst voor verantwoordelijkheid.

De zorg is niet ziek omdat artsen te vrij zijn. Ze wordt ziek wanneer beleid geen verschil meer verdraagt, geen gezag meer erkent en geen vertrouwen meer durft schenken. Een gezondheidszorg zonder professioneel gezag is geen publieke dienst meer, maar een bureaucratisch experiment. En dat experiment dreigt duur te worden. Niet alleen financieel, maar menselijk.