Elke maand staat een Belgische werknemer 13,07 % van zijn brutoloon af aan sociale bijdragen. Daarvan gaat een deel naar zorg, een ander deel naar pensioenen, en een veel te groot deel naar een administratieve machine die in 2025 exact 1.385.000.000 euro kostte – dat is wat het Riziv in zijn jaarrekening 2025 noteert als “werkings- en beheerskosten van de verzekeringsinstellingen” (ziekenfondsen en landsbonden).

Eén komma drie acht vijf miljard euro. Per jaar. Om facturen te ontvangen, te controleren, te coderen en terug te betalen. Taken die een simpel algoritme vandaag in 0,2 seconde uitvoert. Laat dat even doordringen. We betalen jaarlijks 1,4 miljard euro om een systeem uit 1944 artificieel in leven te houden dat in 1944 is ontworpen, toen computers nog sciencefiction waren en het woord “app” nog niet bestond.

Estland bewijst al tien jaar dat het ook anders kan. Sinds 2015 verloopt daar alles digitaal via e-Health en het X-Road-platform: patiënt identificeert zich met eID, zorgverlener declareert elektronisch, terugbetaling gebeurt automatisch. Geen vignet, geen loket, geen maand wachttijd. Administratieve kosten: een fractie van de onze. Nederland en Zwitserland doen het grotendeels zonder onze logge tussenlaag. Resultaat: honderden miljoenen tot een miljard euro besparing per jaar, zonder dat de solidariteit ook maar één cent inboet.

Fraudebestrijding is het eeuwige excuus om alles bij het oude te laten. In 2023 werd 8 miljoen euro fraude opgespoord en deels teruggevorderd (riziv-jaarverslag). Prachtig. Alleen kostte het hele apparaat 1,385 miljard euro om dat te bereiken. Dat is 1 euro teruggevorderd per 173 euro uitgegeven. Zelfs de slechtste beleggingsfondsen presteren beter.

Deze maand nog bleek weer hoe lek het systeem blijft: grootschalig onderzoek in de thuisverpleging legt fictieve prestaties bloot voor ettelijke miljoenen euro, met 7 op de 10 gerichte controles die te hoge facturatie vaststellen. De dure controleartsen en half-digitale procedures hebben het blijkbaar niet gezien. Een centraal AI-platform met machine learning had die uitschieters op één namiddag eruit gehaald, zoals de fiscus dat al jaren doet met btw-carrousels.

De oplossing is kinderlijk eenvoudig en bestaat al elders in Europa:

1. De verplichte ziekteverzekering blijft 100 % behouden, solidariteit is en blijft heilig.

2. Waar mogelijk derdebetalersregeling: de patiënt betaalt alleen het remgeld aan de zorgverlener, het verzekerde deel gaat rechtstreeks van de verzekeraar naar de zorgverlener.

3. Waar derdebetaler (nog) niet kan, betaalt de patiënt het volledige bedrag en krijgt hij binnen de 48 uur het verzekerde deel automatisch teruggestort via Itsme + bankkoppeling.

4. Fraudecontrole en risicoselectie gebeuren door één onafhankelijke, zwaar gedigitaliseerde overheidsdienst met AI en statistische modellen, exact zoals de belastingen dat al jaren succesvol doen.

5. De tienduizenden administratieve medewerkers van ziekenfondsen en landsbonden (het exacte cijfer schommelt tussen 10.000 en 15.000) worden geleidelijk omgeschoold naar knelpuntenberoepen: thuisverpleging, preventie, mantelzorgondersteuning, eerstelijnspsychologie, gezondheidscoaching. Jobs die wél levens redden in plaats van papier verplaatsen.

Waarom gebeurt dit niet?

Omdat de mutualiteiten al 80 jaar meer zijn dan louter verzekeraars. Ze zijn de laatste resten van het verzuilde België: de Christelijke Mutualiteit historisch gelinkt aan CD&V, Solidaris aan PS en Vooruit, de Liberale Mutualiteit aan Open Vld en MR. In hun raden van bestuur en landsbonden zitten nog steeds politieke benoemingen, dat staat zwart op wit in de jaarverslagen en is al decennia voer voor parlementaire vragen. Elke echte hervorming raakt dus aan jobs, macht en ideologie. En dus gebeurt er niets.

Collega’s, wij artsen vloeken terecht op overregulering, op eHealth-databanken die niet met elkaar praten, op nomenclatuur die ons gek maakt. Maar zolang wij blijven zwijgen over de allergrootste administratieve mammoet – de veelheid aan parallelle ziekenfondsen – blijven wij medeplichtig aan de verspilling van 1,4 miljard euro per jaar. Geld dat we morgen kunnen gebruiken voor 20.000 extra verpleegkundigen.

Het is 2025. We doen onze belastingen met één klik, bestellen een taxi met één swipe, volgen ons pensioen realtime. Maar voor een huisartsbezoek van 30 euro hebben we nog zes tussenstations, een vignet en een maand wachttijd nodig.

Genoeg is genoeg. Behoud de solidariteit, schaf de dinosaurus af. Centraliseer de administratie, digitaliseer alles, stuur het personeel naar de patiënt in plaats van naar het loket. De heilige koe is veel te vet. Tijd voor een streng dieet, of een bezoek aan het slachthuis.